CBAM: ΕΝΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΚΤΟΣ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΕΚΤΟΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

           CBAM: ΕΝΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΕ ΕΚΤΟΣ ΣΥΝΘΗΚΩΝ

                             ΕΚΤΟΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

                    Άμεσα να αποσυρθεί ο Μηχανισμός Συνοριακής 

                               Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) – 

                  είναι ασύμβατος με τις θεμελιώδεις αρχές της ΣΛΕΕ, 

                 παραβιάζει την Αρχή της Αναλογικότητας και 

               εκθέτει την Ευρωπαϊκή Ένωση οικονομικά και γεωπολιτικά

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Από την 1η Ιανουαρίου 2026 η Ευρωπαϊκή Ένωση 

ενεργοποιεί τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής 

Άνθρακα (CBAM), έναν κανονισμό που εγείρει σοβαρά 

νομικά, οικονομικά και γεωπολιτικά ερωτήματα.

 Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/956 συγκρούεται 

με θεμελιώδεις αρχές της ΣΛΕΕ, παραβιάζει 

την Αρχή της Αναλογικότητας και εκθέτει την ΕΕ 

σε διεθνείς αντιπαραθέσεις που δεν μπορεί 

να κερδίσει. 

Η άμεση απόσυρσή του δεν είναι επιλογή – 

είναι αναγκαιότητα.

Η 1η Ιανουαρίου 2026 δεν θα καταγραφεί ως ημέρα «πράσινης προόδου», αλλά ως η ημερομηνία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επέλεξε συνειδητά να θέσει σε κίνδυνο τη βιομηχανική, αγροτική και κοινωνική της βάση. Με την πλήρη εφαρμογή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/956, η ΕΕ δεν εισάγει απλώς έναν νέο τεχνικό μηχανισμό. Εισάγει μια δομική στρέβλωση, νομικά αμφισβητήσιμη, οικονομικά επιζήμια και γεωπολιτικά αφελή. 

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο CBAM χρειάζεται «βελτιώσεις». Το ερώτημα είναι αν συμβιβάζεται με τις ίδιες τις Συνθήκες 

που θεμελιώνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση.

 Και η απάντηση, όσο περνά ο χρόνος, γίνεται ολοένα 

και πιο ξεκάθαρη: όχι.

 

Ένας Κανονισμός σε Σύγκρουση με τη ΣΛΕΕ

Ο Κανονισμός 2023/956 παρουσιάστηκε ως εργαλείο περιβαλλοντικής προστασίας. Στην πραγματικότητα όμως συγκρούεται ευθέως με θεμελιώδεις αρχές της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Πρώτον, παραβιάζει την Αρχή της Αναλογικότητας (άρθρο 5 ΣΕΕ). Ένα μέτρο είναι αναλογικό μόνο εφόσον:

1.      είναι κατάλληλο για την επίτευξη του σκοπού του,

2.     είναι αναγκαίο,

3.     δεν προκαλεί δυσανάλογες βλάβες σε σχέση με το επιδιωκόμενο όφελος.

Ο CBAM αποτυγχάνει και στα τρία.

Δεν αποτρέπει ουσιαστικά τη διαρροή άνθρακα. Αντίθετα, ενθαρρύνει τη μεταφορά παραγωγής εκτός ΕΕ και την εισαγωγή τελικών προϊόντων που δεν καλύπτονται από τον μηχανισμό. Προκαλεί τεράστιο οικονομικό και διοικητικό κόστος σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και αγροτικούς συνεταιρισμούς. Και επιβαρύνει δυσανάλογα συγκεκριμένα κράτη-μέλη, κυρίως της περιφέρειας.

Κατάφωρη Παραβίαση της Εδαφικής και Κοινωνικής Συνοχής

Το άρθρο 174 της ΣΛΕΕ είναι σαφές: η Ένωση οφείλει να μειώνει τις ανισότητες μεταξύ των περιφερειών της. Ο CBAM επιτυγχάνει ακριβώς το αντίθετο.

Χώρες όπως η Ελλάδα, με:

• υψηλό ενεργειακό κόστος,
• εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες,
• περιορισμένη βαριά βιομηχανία,

δέχονται πολλαπλό πλήγμα.

 Αγροτικός τομέας, ναυπηγεία, κατασκευές, μεταποίηση, όλα πλήττονται ταυτόχρονα. Αντί για σύγκλιση, οδηγούμαστε σε Ευρώπη δύο ταχυτήτων: ένα βιομηχανικό κέντρο που αντέχει το κόστος και μια περιφέρεια που αποδιαρθρώνεται.

Αυτό δεν είναι «πράσινη μετάβαση». Είναι θεσμοθετημένη αποβιομηχάνιση.

Η Αρχή της Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης καταρρέει

Ο CBAM συνδέεται άμεσα με τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών (ETS). Ελληνικές και ευρωπαϊκές βιομηχανίες επένδυσαν επί δεκαετίες με βάση ένα συγκεκριμένο κανονιστικό πλαίσιο. Η αιφνίδια ανατροπή του, χωρίς επαρκές μεταβατικό στάδιο (και μην τολμήσει κάποιος να ψελλίσει για την τριετία 23-26) και χωρίς ουσιαστική στήριξη, συνιστά κατάφωρη παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.

Δεν πρόκειται για τεχνική λεπτομέρεια. Πρόκειται για θεμέλιο του ευρωπαϊκού δικαίου και της ασφάλειας δικαίου.

CBAM και Mercosur: Η απόλυτο πολιτικό οξύμωρο

Η πιο κραυγαλέα αντίφαση, ωστόσο, είναι πολιτική και ηθική.

Την ίδια στιγμή που η ΕΕ:

• φορολογεί αυστηρά τα λιπάσματα,
• επιβαρύνει τον Έλληνα αγρότη,
• αυξάνει το κόστος παραγωγής εντός ΕΕ,

υπογράφει ή προωθεί συμφωνίες τύπου Mercosur, επιτρέποντας εισαγωγές αγροτικών προϊόντων:

• παραγόμενων με αποψίλωση του Αμαζονίου,
• χωρίς αντίστοιχα περιβαλλοντικά ή εργασιακά πρότυπα,
• χωρίς καμία επιβάρυνση άνθρακα.

Αυτό δεν είναι απλώς ανακολουθία. Είναι θεσμική υποκρισία. Η ΕΕ δεν μειώνει τις παγκόσμιες εκπομπές. Τις εξάγει.

Γεωπολιτική τύφλωση: Η ΕΕ δεν μπορεί να συγκρουστεί με ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία

Εδώ φτάνουμε στον πυρήνα του προβλήματος.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι –και δεν μπορεί να γίνει– αυτόνομη γεωπολιτική υπερδύναμη στον βαθμό που να επιβάλλει μονομερώς παγκόσμιους κανόνες. Η σύγκρουση με οικονομικούς γίγαντες όπως:

• οι Ηνωμένες Πολιτείες,
• η Κίνα,
• η Ινδία,

δεν είναι ούτε ρεαλιστική ούτε δεοντολογικά υπερασπίσιμη.

Ήδη οι χώρες αυτές χαρακτηρίζουν τον CBAM συγκαλυμμένο προστατευτισμό και προετοιμάζουν αντίμετρα. Οι πιθανότητες εμπορικού πολέμου είναι υπαρκτές. Και σε έναν τέτοιο πόλεμο, η Ευρώπη –και ειδικά χώρες όπως η Ελλάδα– δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν.

Η γεωπολιτική ισχύς δεν ασκείται με κανονισμούς που τιμωρούν τους ίδιους σου τους πολίτες, αλλά τι απαιτήσεις να έχουμε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που άγεται και φέρεται από τις πολιτικά ελλιποβαρείς και απίστευτα επικίνδυνες φον Ντερ Λάιεν και Κάγια Κάλλας    

Οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες: ποιος πληρώνει τελικά;

Ας είμαστε ειλικρινείς. Ο CBAM:

• αυξάνει το κόστος τροφίμων,
• αυξάνει το κόστος στέγασης,
• μειώνει την αγοραστική δύναμη,
• πιέζει τους πραγματικούς μισθούς.

Ο τελικός λογαριασμός δεν πληρώνεται από «τις αγορές». Πληρώνεται από τον πολίτη. Και αυτό έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, που επιβάλλει την προστασία της κοινωνικής συνοχής και της αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Η μόνη συνεπής λύση: Άμεση Απόσυρση

Ας σταματήσει η συζήτηση περί «βελτιώσεων», «εξαιρέσεων» και «μεταβατικών περιόδων». Αυτές είναι εμβαλωματικές λύσεις σε έναν κανονισμό που πάσχει στη ρίζα του.

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/956:

• δεν είναι συμβατός με τη ΣΛΕΕ,
• παραβιάζει την Αρχή της Αναλογικότητας,
• υπονομεύει την εδαφική συνοχή,
• εκθέτει την ΕΕ γεωπολιτικά,
• αποτυγχάνει περιβαλλοντικά.

Η ΑΜΕΣΗ ΑΠΟΣΥΡΣΗ του δεν είναι ακραία θέση. Είναι η μόνη νομικά, πολιτικά και ηθικά συνεπής επιλογή.

Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιβληθεί με κανονισμούς που διαλύουν την οικονομική και κοινωνική βάση της Ευρώπης. Δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην οικονομική εξόντωση της περιφέρειας. Ούτε μπορεί να αποτελέσει τον βολικό μηχανισμό της ΑΝΙΣΗΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ Και σίγουρα δεν μπορεί να στηριχθεί σε μια σύγκρουση με παγκόσμιες δυνάμεις που η ΕΕ δεν είναι σε θέση να αντιμετωπίσει στις παρούσες συνθήκες.

Ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) δεν είναι «πράσινος». Είναι θεσμικά ελαττωματικός και πολιτικά επικίνδυνος. Είναι μηχανισμός (ένας ακόμα σε επίπεδο ΕΕ)  Εξάρτησης που νοηματοδοτείται και με μεταφορά Υπεραξίας από την Περιφέρεια (αναπτυσσόμενες χώρες) προς το "Κέντρο" (ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες). 

Και γι’ αυτό πρέπει να αποσυρθεί. Τώρα.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη