ΠΡΟΣ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΥΣ - ΚΕΙΜΕΝΟ 1

 ΠΡΟΣ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΥΣ - ΚΕΙΜΕΝΟ  1 

Σειρά παρεμβάσεων για μια πολιτική που τολμά να κοιτάζει την πραγματικότητα

Δημήτρης Σκουτέρης – Πολιτικός Αναλυτής

________________________________________

 ΚΕΙΜΕΝΟ   

 Γιατί δεν μετράτε τον πλούτο μας;

Α. Το Κεντρικό Ερώτημα

Δύο Έλληνες επιστήμονες, ο Γιάννης Αντώνογλου και ο Αναστάσης Γερμανίδης, ηγούνται σήμερα εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης με συνολική αποτίμηση που προσεγγίζει τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η Reflection AI  (αποτίμηση 25 δις  και η RUNWAY αποτίμησης 5,3 δις  αναπτύσσουν τεχνολογία αιχμής, συνεργάζονται με την Nvidia, την Google, το αμερικανικό Υπουργείο Ενέργειας, ακόμα και με το Πεντάγωνο.

Το ερώτημα είναι απλό, αλλά επί του παρόντος κανένα πολιτικό κόμμα δεν το θέτει:

Πού θα καταγράφονταν η συνολική αξία, που παράγεται από ελληνικά μυαλά αν οι εταιρείες τους αντί στις ΗΠΑ είχαν έδρα στην Ελλάδα; Μερικώς (ένα μικρό ποσοστό μόνο) και όχι η συνολική νομισματική αξία στο ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προιόν)

Το παραδοσιακό ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) δεν μπορεί να τη μετρήσει συνολικά. Γιατί οι αλγόριθμοι,  η υπολογιστική ισχύς - τα tokens – η ίδια η ουσία της οικονομίας του 21ου αιώνα – είναι άυλα. Και ό,τι είναι άυλο, για το ΑΕΠ δεν υπάρχει.

Αυτή η αδυναμία δεν είναι μια  τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική απόφαση (έστω και σιωπηρή) να συνεχίσουμε να μετράμε τον πλούτο μας με εργαλεία του 1930, την εποχή του Simon Kuznets, αγνοώντας ότι η γνώση έχει γίνει η κύρια παραγωγική δύναμη του πλανήτη.

Εμείς προτείνουμε το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης , το GDPK.

Β. Γιατί τα πολιτικά κόμματα αποφεύγουν συστηματικά τη συζήτηση για το ΑΕΠΓνώσης- GDPK;

Πρώτον, διότι το GDPK αλλάζει ριζικά την εικόνα του δημόσιου χρέους.

Με συντηρητικές εκτιμήσεις, η Ελλάδα έχει GDPK περίπου 14% του παραδοσιακού ΑΕΠ (περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ). Αυτό σημαίνει ότι ο δείκτης χρέους πέφτει από 176,7% σε 155% – μια μείωση 21,7 ποσοστιαίων μονάδων, χωρίς ούτε ένα ευρώ αποπληρωμής (στοιχεία 2024).

Αν εφαρμοστεί το σχέδιο «Ελλάδα 2030: Χώρα Γνώσης» (αύξηση GDPK στο 30% του ΑΕΠ), ο δείκτης χρέους μπορεί να υποχωρήσει στο 88%. Αυτό σημαίνει ότι η χώρα αποκτά δημοσιονομικό χώρο, βγαίνει από τη λογική των επιδράσεων των μνημονίων και μπορεί να επενδύσει σε αυτά που πραγματικά μετράνε: παιδεία, υγεία, έρευνα, ανάπτυξη, ευημερία.

Γιατί, λοιπόν, κανένα κόμμα δεν το συζητά; Διότι ένα χαμηλότερο χρέος αφαιρεί τη δικαιολογία της λιτότητας. Και η λιτότητα, για κάποιες δυνάμεις, είναι πολιτικό εργαλείο ελέγχου.

Δεύτερον, διότι το GDPK αποκαλύπτει την τραγική αντίφαση μεταξύ ανθρώπινου δυναμικού και πολιτικής απραξίας.

Ο Αντώνογλου και ο Γερμανίδης είναι Έλληνες. Η αξία τους, όμως, καταγράφεται στις ΗΠΑ. Η Ελλάδα έχει υψηλό απόθεμα γνώσης (επιστήμονες, μηχανικούς, ερευνητές), αλλά δεν το μετράει, δεν το αξιοποιεί, δεν το κρατά στην χώρα. Το GDPK θα ανάγκαζε το πολιτικό σύστημα να προβληματισθεί :

•        Γιατί φεύγουν οι καλύτεροί μας νέοι, οι πιο ταλαντούχοι;

•        Γιατί δεν υπάρχει πρόγραμμα «Νόστος-Επιστροφής» για τους ερευνητές;

•        Γιατί τα πανεπιστήμιά μας δεν συνδέονται με τη βιομηχανία;

•        Γιατί οι ολιγάρχες επενδύουν στον έλεγχο του πολιτικού προσωπικού, στην οργάνωση της οικονομίας σε καρτέλ;

Ερωτήματα που κανείς δεν θέλει να ακούσει, γιατί οι απαντήσεις θα στοίχιζαν ψήφους.

Τρίτον, διότι το GDPK απαιτεί επενδύσεις που δεν αποδίδουν άμεσα.

Η γνώση χτίζεται σε βάθος δεκαετίας. Απαιτεί R&D, ψηφιακές υποδομές, εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, φορολογικά κίνητρα για καινοτομία. Αυτά δεν δίνουν ψήφους στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Δίνουν ανάπτυξη σε δέκα ή είκοσι χρόνια.

Αλλά κανένα κόμμα – πλην ελαχίστων εξαιρέσεων – δεν σκέφτεται σε βάθος δεκαετίας. Όλοι κοιτούν τον επόμενο μήνα, την επόμενη δημοσκόπηση, την επόμενη πελατειακή ρύθμιση.

Γ. Η διαλεκτική πρόκληση – Ερωτήσεις που κάθε κόμμα οφείλει να απαντήσει

Χωρίς περιστροφές. Χωρίς γενικολογίες. Χωρίς επικοινωνιακά τρυκ.

1. Γνωρίζετε την έννοια του GDPK (Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος Γνώσης);

•        Αν όχι, παρακαλείσθε να μελετήσετε την πρόταση (συνοπτική παρουσίαση υπάρχει ήδη στη δημόσια σφαίρα). Η άγνοια δεν είναι δικαιολογία, είναι ανικανότητα.

•        Αν ναι, γιατί δεν την έχετε συμπεριλάβει στον πολιτικό σας λόγο, στην πολιτική σας πρόταση;

2. Πώς προτείνετε να αποτυπωθεί νομισματικά η άυλη παραγωγή αξίας και Γνώσης  Ελλήνων επιστημόνων όπως ο Αντώνογλου και ο Γερμανίδης; Πώς θα μετρηθεί, πως θα ενσωματωθεί στην Ελληνική οικονομία  η γνώση που παράγει η ελληνική διασπορά;

3. Ποιοι είναι οι ποσοτικοί σας στόχοι για το GDPK ως ποσοστό του ΑΕΠ έως το 2030;

•        15%; 20%; 30%; ή παραμένετε στην εύκολη λύση να μηδενίζετε το ζήτημα;

4. Τι συγκεκριμένα μέτρα θα πάρετε για να αυξήσετε το GDPK;

•        Θα ιδρύσετε Εθνική Επιτροπή GDPK;

•        Θα εκδώσετε Ομόλογα Γνώσης (Knowledge Bonds);

•        Θα δώσετε φορολογική έκπτωση 150% για δαπάνες R&D;

•        Θα δημιουργήσετε το πρόγραμμα «Νόστος-Επιστροφής» για Έλληνες ερευνητές του εξωτερικού;

Απαντήστε συγκεκριμένα. Οι γενικές αναφορές σε «καινοτομία», «ψηφιακό μετασχηματισμό» και «στήριξη της νεολαίας» δεν αρκούν.

Δ. Παροτρύνσεις

Προς τα πολιτικά κόμματα:

Η γνώση δεν είναι «άυλο αγαθό». Είναι το μόνο αγαθό που δεν μειώνεται όταν μοιράζεται – αντιθέτως, πολλαπλασιάζεται. Αν δεν μπορείτε να τη μετρήσετε, δεν μπορείτε να τη διαχειριστείτε. Αν δεν μπορείτε να τη διαχειριστείτε, δεν μπορείτε να ηγηθείτε σε μια εποχή που η γνώση γίνεται το νέο πετρέλαιο, το νέο ηλεκτρικό ρεύμα, η νέα γη.

Μην κρύβεστε πίσω από το δήθεν «υψηλό χρέος». Το GDPK δείχνει ότι ο πλούτος μας είναι πολύ μεγαλύτερος από όσο νομίζετε – αλλά εσείς επιλέγετε να μην τον βλέπετε, γιατί η άγνοια υπηρετεί μικροπολιτικά συμφέροντα.

Απαντήστε στην πρόκληση του GDPK. Ή παραδεχτείτε ότι λειτουργείτε με εργαλεία του περασμένου αιώνα, κρίνοντας το μέλλον με κανόνες της βιομηχανικής επανάστασης.

Προς τους ψηφοφόρους:

Από εδώ και στο εξής, όταν ένας πολιτικός αρχηγός ή υποψήφιος βουλευτής σας μιλά για «ανάπτυξη», ρωτήστε τον απλά:

•        Ποιο είναι το ΑΕΠΓΝΩΣΗΣ - GDPK της Ελλάδας;

•        Ποια  είναι η δική σας θέση για αυτό;

Αν δεν μπορεί να απαντήσει, δεν είναι απλώς ανενημέρωτος. Είναι ακατάλληλος. Γιατί θέλει να ηγείται μιας χώρας χωρίς να γνωρίζει τα εργαλεία μέτρησης του πραγματικού της πλούτου.

Πρόσκληση για Διάλογο

Το παρόν κείμενο αναμένει τις προσεγγίσεις όλων των πολιτικών κομμάτων.

Ο χώρος της στήλης είναι ανοιχτός για οποιαδήποτε τεκμηριωμένη απάντηση. Δεν επιδιώκουμε δημιουργία εντυπώσεων . Ζητάμε απαντήσεις επί της ουσίας – με αριθμούς, με χρονοδιαγράμματα, με συγκεκριμένες προτάσεις.

Δημήτρης Σκουτέρης

Πολιτικός Αναλυτής

Μάιος 2026

 

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ . ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΜΕΘΑ

 

Πολιτική εις το τετράγωνο. Που οδηγούμεθα;

Του Δημήτρη Σκουτέρη

 

Το 2018, αξιοποίησα τις σκέψεις  του μεγάλου Ουμπέρτο Έκο και , περιέγραψα το φαινόμενο του ποδοσφαίρου-θεάματος. Το ονόμασα «ποδόσφαιρο στο τετράγωνο»: μια βαλβίδα ασφαλείας όπου ο πολίτης-θεατής εκτονώνεται φωνάζοντας, αλλά δεν παίζει ποτέ (https://slpress.gr/koinonia/to-podosfairo-sto-tetragwno/) . Σήμερα, οκτώ χρόνια μετά, η Ελλάδα εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο με ένα πολιτικό σκηνικό που μοιάζει με εκείνο το γήπεδο.

Κατά την προσωπική μου προσέγγιση δεν αρκεί να περιγράψουμε τα φαινόμενα. Οφείλουμε-αν θέλουμε να είμαστε και συνεπείς και εύστοχοι στην όποια ανάλυσή μας- να αναζητήσουμε την υλική βάση που τα παράγει. Και στην υλική βάση σήμερα παρατηρούμε την ριζική ρήξη μεταξύ των Νέων Ποιοτικά παραγωγικών δυνάμεων του 21ου αιώνα (ενδεικτικά τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική τεχνολογία, ρομποτική) και των αντίστοιχων παλαιών παραγωγικών δυνάμεων (αυτών της Βιομηχανικής κοινωνίας) . Η πλειοψηφία των πολιτικών μας αρκείται σε ρόλους  προπονητή, ενώ αναθέτει στην κοινωνία το ρόλο του οπαδού-Θεατή και όχι του συμμέτοχου, του συν διαμορφωτή της νέας Κοινωνίας, του Νέου Παραγωγικού μοντέλου .

Η «Πολιτική εις το τετράγωνο» είναι η απόλυτη φενάκη της δημοκρατίας. Και σε αυτή τη φενάκη, «πρόεδροι-αστέρες»(μετά των χορηγών τους) διεκδικούν την πρωτιά στο ταμπλό.

Οι παίκτες, η Θέση, η Αντίθεση, και η διαλεκτική

 Κ. Μητσοτάκης – Ο διαχειριστής (Η θέση)

Κυκλοφορεί  με τον μανδύα του δήθεν ουδέτερου τεχνοκράτη. Για εκείνον, η πολιτική είναι η διαχείριση συγκεκριμένων ολιγαρχικών συμφερόντων . Κραυγάζει για «σταθερότητα» και «έργο», όπως ένας προπονητής μιλά για στατιστικά κατοχής μπάλας. Η κριτική του στους αντιπάλους ως δήθεν «πολιτική Βαβέλ» αποκαλύπτει την αντίληψή του: η πολυφωνία-ο πλουραλισμός   είναι θόρυβος, η δημοκρατία είναι εμπόδιο στην αποτελεσματικότητα.

Ο Μητσοτάκης εκφράζει την πάγια θέση των συστημικών/ολιγαρχικών/ελιτίστικων/ολιγοπωλιακών  και όχι των κοινωνικών συμφερόντων. Δεν απειλεί την τάξη πραγμάτων , επαίρεται ότι την οργανώνει καλύτερα (τουτέστιν επιτελικός και άριστος διαχειριστής).

Αντώνης Σαμαράς – Ο πατριώτης της ρήξης (Η πρώτη άρνηση της θέσης)

Ο πρώην πρωθυπουργός, με την αιχμηρή του φράση κατά του Μητσοτάκη «Δεν είστε ηγεμόνας, είστε πρωθυπουργός», επιχειρεί μια επιστροφή στην πολιτική ως πεδίο άσκησης εθνικής κυριαρχίας. Θυμίζει την περιγραφή του Έκο: όταν ο θεατής θυμώνει που η ομάδα του δεν παίζει σωστά, θέλει να γίνει ο ίδιος προπονητής. Ο Σαμαράς αυτοπροβάλλεται ως ο «γνήσιος» πατριώτης απέναντι στην «ηγεμονική» και ελιτίστικη διαχείριση του Μητσοτάκη.

Διαλεκτικά, η στάση του αποτελεί την  πρώτη άρνηση της θέσης.  Μένει όμως-προς το παρόν- εγκλωβισμένος στο ίδιο γήπεδο.

Αλέξης Τσίπρας – Η υπόσχεση της ριζικής αλλαγής (Η δεύτερη άρνηση, που θέλει να γίνει υπέρβαση).

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή δεδομένου ότι χρονικά είναι κοντά η άσκηση του κυβερνητικού του  έργου.

Ο Αλέξης Τσίπρας, με το νέο του κόμμα «ΕΛΑΣ» (Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη), επιχειρεί μια στρατηγική επιστροφή. Δεν είναι απλώς ένας πρώην πρωθυπουργός που επανέρχεται στην ενεργό πολιτική-όπως άλλωστε και ο Σαμαράς. Η φράση του –«δεν πάμε μόνο για πολιτική αλλαγή, πάμε για αλλαγή πολιτικής»– είναι βαθιά διαλεκτική. Αναγνωρίζει ότι το παιχνίδι που είναι στημένο πρέπει να αλλάξει.

Αντικειμενική αποτίμηση: Ο Τσίπρας υπήρξε το 2015 ο πολιτικός που προσπάθησε να σπάσει το καλούπι της μνημονιακής διαχείρισης. Υπέκυψε, όπως υπέκυψε κάθε ηγέτης μικρής χώρας απέναντι στους υπερεθνικούς μηχανισμούς (ΕΕ, ΔΝΤ, παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα). Αυτό δεν σχετίζεται με όρια  προσωπικών αντοχών με αναφορές σε  ήθος ή σε δειλία. Θα είμαι κυνικός: Αυτός είναι υλικός καταναγκασμός. Η Διαλεκτική διδάσκει ότι η συνείδηση δεν καθορίζει τη ζωή, αλλά η ζωή καθορίζει τη συνείδηση.

Σήμερα, ο Τσίπρας επιστρέφει με ένα πρόγραμμα (7 δεσμεύσεις: αξιοπρέπεια, διαφάνεια, δίκαιη ανάπτυξη, κοινωνικό κράτος, κοινά αγαθά, ανθρώπινα δικαιώματα, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, βάρος στην καινοτομία και τις νέες παραγωγικές δυνάμεις) που στα λόγια συγκρούεται με την «πολιτική εις το τετράγωνο». Το πρόβλημα δεν είναι η αγνότητα των προθέσεών του. Το πρόβλημα είναι ότι το γήπεδο στο οποίο καλείται να παίξει δεν έχει αλλάξει.

Το Reuters, το Bloomberg, το Politico τον παρουσιάζουν ως «leftist firebrand» που μπορεί να αναδιατάξει την αντιπολίτευση. Ο διεθνής Τύπος τον σέβεται – γιατί τον υπολογίζει ως αξιόπιστη δύναμη εν δυνάμει αλλαγής.

Συμπέρασμα για Τσίπρα: Τον υποτιμούν-και κακό της κεφαλής τους -όσοι τον αποκαλούν «δημαγωγό». Είναι ένας και διεθνώς αναγνωρισμένος ηγέτης που συγκρούεται με τα υλικά όρια του συστήματος. Το αν θα τα υπερβεί –ή θα συνθλιβεί-  είναι το μεγάλο διαλεκτικό στοίχημα των προσεχών εκλογών. Προφανώς το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον ίδιο, αλλά την ελληνική κοινωνία και την στάση της: Θεατής ή συμμέτοχος και συν διαμορφωτής;

Μαρία Καρυστιανού – Η μικροαστική ουτοπία (Η άρνηση που αγνοεί την υλική βάση)

Για την κα Καρυστιανού, έχω ήδη τοποθετηθεί αναλυτικά (https://skouterisd.blogspot.com/2026/05/blog-post_21.html) . Το Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών (ΑΚΠ) συγκινεί ως κραυγή πόνου για τα Τέμπη, αλλά είναι «αβάσταχτα ελαφρύ» ως πολιτική πρόταση, μέχρι τούδε . Υπενθυμίζω τα βασικά σημεία της κριτικής μου :

Αναχρονισμός: Αγνοεί τις νέες παραγωγικές δυνάμεις (AI, κβαντική τεχνολογία, ρομποτική).

Γεωπολιτικός επαρχιωτισμός: Δεν αναφέρει καν την τουρκική κατοχή στην Κύπρο, το casus belli, τη Γάζα, την Ουκρανία. Κρύβεται πίσω από «ξένους εταίρους» χωρίς να τολμά να αναφερθεί σε  ΕΕ και ΝΑΤΟ.

Ιδεοληψία: Ανάγει την «πολιτική αρετή» και την «αγάπη» σε κινητήρια δύναμη της Ιστορίας. Ο Διαλεκτικός Υλισμός αποδεικνύει ότι η Ιστορία κινείται από αντιθέσεις συμφερόντων, όχι από ηθικές προτροπές.  Η κα Καρυστιανού εκφράζει μια κοινωνική αγανάκτηση. Αλλά η αγανάκτηση, χωρίς υλιστική ανάλυση, γεννάει μικροαστικές ουτοπίες – όχι επανάσταση, όχι συνθήκες αλλαγής.

Η διαλεκτική προσέγγιση του Ανδρέα Παπανδρέου και η πολιτική υποθήκη του  

Αν υπάρχει μια πολιτική προσωπικότητα που κατανοούσε βαθιά την «πολιτική εις το τετράγωνο» και προσπάθησε να την αποδομήσει αυτή ήταν ο Ανδρέας Παπανδρέου. Η αντίθεσή του ήταν ριζική και ποιοτική, όχι ποσοτική. Και για να την κατανοήσουμε, πρέπει να επιστρέψουμε στον Έκο και στη διαλεκτική του «είναι» και «φαίνεσθαι».

1. Ο Παπανδρέου δεν άφησε τον πολίτη απλό θεατή – τον μετέτρεψε σε συμμέτοχο

Θυμηθείτε το μοντέλο του Έκο για το «σπορ στο τετράγωνο»:

• Επίπεδο 1: Το παιχνίδι (η άθληση, η πράξη).
• Επίπεδο 2: Το θέαμα (βλέπω άλλους να παίζουν).
• Επίπεδο 3: Η συζήτηση για το θέαμα (αθλητικός Τύπος, εκπομπές).
• Επίπεδο 4: Η συζήτηση για τη συζήτηση (τα social media σήμερα, οι τηλεοπτικοί πάνελ τότε).

Ο μέσος πολιτικός σήμερα (Μητσοτάκης, Ανδρουλάκης, Καρυστιανού, Κωνσταντοπούλου, Κουτσούμπας)  κινείται στα επίπεδα 2, 3 και 4. Προσφέρουν θέαμα, σχολιάζουν το θέαμα, σχολιάζουν τα σχόλια. Ο πολίτης δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα παρά να παρακολουθεί, να φωνάζει, να ποστάρει.

Ο Παπανδρέου έκανε το ακριβώς αντίθετο. Δεν άφηνε τον πολίτη στην τηλεόραση. Τον κατέβαζε στην πλατεία. Το σύνθημά του δεν ήταν «δείτε με να κυβερνώ» αλλά «ελάτε να κυβερνήσουμε μαζί».

Παραδείγματα:

• Οι τεράστιες συγκεντρώσεις στο Σύνταγμα (π.χ. 1981, 1985) δεν ήταν τηλεοπτικά γεγονότα. Ήταν μαζικές τελετές συμμετοχής. Ο κόσμος δεν παρακολουθούσε – συμμετείχε.
• Η «λαϊκή κυριαρχία» για τον Παπανδρέου δεν ήταν αφηρημένη έννοια. Ήταν η απαίτηση ο λαός να αποφασίζει για την τύχη του, όχι απλώς να επικυρώνει με την ψήφο του όσα αποφάσιζαν άλλοι (Βρυξέλλες, ΔΝΤ, τραπεζίτες).

Υπό το πρίσμα του Διαλεκτικού Υλισμού, ο Παπανδρέου κατανοούσε ότι η συνείδηση διαμορφώνεται μέσα από την πράξη. Δεν αρκεί να πεις στον εργάτη ή στον αγρότη «είσαι εκμεταλλευόμενος» – πρέπει να τον οργανώσεις σε συνδικάτο, σε συνέλευση, σε κίνημα. Ο Παπανδρέου το έκανε σε τεράστια κλίμακα.

2. Ο Παπανδρέου αποδόμησε τη «φενάκη» της διαμεσολαβημένης πληροφορίας

Θυμηθείτε τι έλεγε ο Έκο: όταν ο θεατής είναι καθισμένος μπροστά στην τηλεόραση, η κατάστασή του γίνεται ασαφής. Αξιολογεί και κρίνει από απόσταση, χωρίς συμμετοχή. Ο αθλητικός Τύπος τον «αναγάγει σε αξιόπιστο συμμέτοχο» – δηλαδή του δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι κάνει κάτι, ενώ απλώς καταναλώνει.

Ο Παπανδρέου πολέμησε αυτή τη φενάκη με τρία όπλα:

α) Η απευθείας σύνδεση με το πλήθος. Δεν μιλούσε μέσω ΜΜΕ (τα οποία τον πολεμούσαν). Μιλούσε-συνδιαλεγόταν  απευθείας στις συγκεντρώσεις. Ο λόγος του ήταν επίκαιρος, ζωντανός, αδιαμεσολάβητος. Ο πολίτης δεν διάβαζε για τον Παπανδρέου – τον άκουγε, τον ζητωκραύγαζε, του απαντούσε, του ζητούσε.

β) Η επίθεση κατά των «συστημικών» ΜΜΕ. Τα ονόμαζε «παραπληροφόρηση», «εκβιαστές», «συμφεροντολόγους». Είχε απόλυτη συνείδηση ότι η ενημέρωση είναι πεδίο μάχης. Σήμερα, η Καρυστιανού για παράδειγμα δεν επιτίθεται στο σύστημα παραγωγής της πληροφορίας, επιτίθεται σε πρόσωπα.

γ) Η δημιουργία ενός «αντι-δημόσιου λόγου». Το ΠΑΣΟΚ του Παπανδρέου είχε τον δικό του Τύπο, τις δικές του εκδόσεις, τα δικά του συνθήματα. Δεν ζητούσε την επιείκεια των αυτόκλητων «εταίρων». Δημιουργούσε παράλληλη αφήγηση.

3. Ο Παπανδρέου μετέτρεψε την πολιτική από ελιτίστικη διαπραγμάτευση  σε εθνική υπόθεση

Ένα από τα σημεία-κλειδιά στο κείμενο του Έκο είναι ότι ο οπαδός «μετατρέπεται σε πειθήνιο όργανο της εξουσίας» γιατί η δράση του δεν μπορεί να επηρεάσει τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Ο οπαδός φωνάζει, αλλά οι πρόεδροι των συλλόγων και οι χορηγοί αποφασίζουν.

Ο Παπανδρέου ανέτρεψε αυτή τη σχέση. Ο λαός που ζητωκραύγαζε «Αλλαγή» δεν ήταν ένας παθητικός οπαδός. Ήταν μια πολιτική δύναμη που τρομοκρατούσε τις ελίτ (εγχώριες και διεθνείς).

Αποδείξεις:

• Το 1981, η εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ ήταν η γεωοικονομική ανατροπή. Οι ευρωπαίοι ηγέτες (Σμιτ, Μιτεράν, Θάτσερ) κοίταζαν με καχυποψία αυτόν τον «αριστερό λαϊκιστή» (όπως χυδαία τον αποκαλούσαν) που μιλούσε για αποδέσμευση από το ΝΑΤΟ.
• Το 1985, η δεύτερη νίκη ήρθε παρά την επίθεση των ΜΜΕ και των εγχώριων συμφερόντων. Ο Παπανδρέου είχε πλέον ένα κινηματικό κοινωνικό μηχανισμό , όχι ένα κομματικό θέαμα.

Κατά τον Διαλεκτικό Υλισμό, αυτό είναι κρίσιμο: η υποκειμενική βούληση (θέληση του λαού) μετατράπηκε σε αντικειμενική δύναμη (αλλαγή συσχετισμών). Ο Παπανδρέου δεν υποσχόταν απλώς. Εκτελούσε. Και όταν το σύστημα τον πίεζε (π.χ. μνημόνιο του 1985, πτώχευση του 1987), έβρισκε τρόπους να «επικοινωνεί» απευθείας με τη βάση, αποδομώντας τα αφηγήματα των ελίτ. Αξιολογείστε παρακαλώ πως μια σχέση άμεσης και αδιαμεσολάβητης συμμετοχής ιρανικής της κοινωνίας με την πολιτική της ηγεσία στην προάσπιση της χώρας τους , ταπείνωσε πρόσφατα την ισχυρότατη πολεμική μηχανή ΗΠΑ και Ισραήλ

4. Τι θα έκανε σήμερα ο Παπανδρέου;

Δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε με βεβαιότητα. Αλλά αν εφαρμόσουμε τη διαλεκτική  πιθανόν να έβλεπε μπροστά:

• Θα είχε καταλάβει ότι η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή εποχή είναι το νέο πεδίο μάχης. Δεν θα άφηνε τα social media στους επικοινωνιολόγους. Θα τα χρησιμοποιούσε για να οργανώνει μαζικές κινητοποιήσεις, όχι απλώς για να «επεξεργάζεται εικόνα».
• Θα είχε επιτεθεί στο ΔΝΤ ,την ΕΕ, το διεθνές χρηματοπιστωτικό κατεστημένο – με επιχειρήματα, όχι με συνθήματα. Θα ζητούσε «λαϊκό έλεγχο» στους υπερεθνικούς οργανισμούς.
• Θα καλούσε τον κόσμο σε κινητοποιήσεις , καταλήψεις, συνελεύσεις, όπως έκανε το 1987 με το μνημόνιο.
• Θα έπαιρνε πρωτοβουλίες Ειρήνης και πυρηνικού αφοπλισμού

Με άλλα λόγια, συμβολικά θα αποδομούσε την ψευδαίσθηση ότι η πολιτική γίνεται από απόσταση. Θα επέστρεφε στη γειτονιά, στο εργοστάσιο, στο χωράφι, στο φτωχοποιημένο, στον νεολαίο, στον επιστήμονα.

Ο Παπανδρέου απέδειξε ότι η πολιτική εις το τετράγωνο δεν είναι θέληση της κακιάς μας μοίρας. Είναι επιλογή. Είναι επιλογή των οικονομικών συμφερόντων που φτωχοποιούν την χώρα, που απομυζούν την υπεραξία μας, που επιβάλλουν συνθήκες άνισης ανταλλαγής…. Και όμως Μπορείς να βγεις από αυτό το γήπεδο. Μπορείς να σταματήσεις να φωνάζεις και να αρχίσεις να παίζεις. Να γίνεις από υπήκοος ΠΟΛΙΤΗΣ.

Το ερώτημα για τις επόμενες εκλογές δεν είναι «ποιος θα κερδίσει». Είναι : «εμείς, ο λαός, θα ξαναγίνουμε παίκτες ή θα παραμείνουμε οπαδοί;»

Αυτή είναι η διαλεκτική κληρονομιά του Ανδρέα Παπανδρέου. Και είναι βαριά.

Βέβαια ο Λαός για να σηκωθεί από τον καναπέ και να ξαναγίνει παίκτης απαιτεί και ξεκάθαρες Θέσεις-Δεσμεύσεις-Αρχές .

Θεωρώ ότι οι θέσεις του είναι σήμερα πιο επίκαιρες από ποτέ:

«Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες»

«Δεν διεκδικούμε τίποτα, δεν παραχωρούμε τίποτα» – Η εθνική αξιοπρέπεια ως γεωπολιτικό όπλο.

«Ή το έθνος θα εξαφανίσει το χρέος ή το χρέος θα εξαφανίσει το έθνος» – Η υλιστική αναγνώριση ότι η οικονομία είναι πεδίο εθνικής επιβίωσης.

Έλεγε για το ΔΝΤ (1985): Προειδοποιούσε ότι η εμπλοκή ξένων χρηματοδοτικών οργανισμών οδηγεί σε περιορισμό της εθνικής ανεξαρτησίας.

Για την Ευρώπη (1995): Μετά τη Σύνοδο των Καννών, δήλωσε ότι ένιωσε «ξένος» απέναντι σε ένα διευθυντήριο που έκανε «μαθήματα» στην Ελλάδα[DS1] .

Η επιστροφή στον Έκο και η έξοδος από το τετράγωνο

Ο Ουμπέρτο Έκο μας προειδοποίησε: το σπορ στο τετράγωνο είναι φενάκη υγείας. Η πολιτική στο τετράγωνο είναι φενάκη δημοκρατίας.

Η έξοδος δεν θα έρθει από μια «πολιτική αρετή» ούτε από μια «ηθική κάθαρση». Θα έρθει μόνο όταν ο ελληνικός λαός πάψει να είναι θεατής και γίνει ξανά παίκτης. Όταν η συζήτηση για την πολιτική αντικατασταθεί από την άσκηση της πολιτικής – στα σωματεία, στις γειτονιές, στις συνελεύσεις, στην παραγωγή.

Μέχρι τότε, θα φωνάζουμε από τις κερκίδες, θα δερνόμαστε στα social media, και οι ιδιοκτήτες των γηπέδων θα χαμογελούν.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου το είχε πει: «Η πολιτική είναι η τέχνη του εφικτού». Αλλά το εφικτό δεν είναι η διαχείριση της μίζερης πραγματικότητας. Είναι η διαλεκτική υπέρβασή της.

Ας το θυμηθούμε. Πριν να είναι αργά.

 Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη

---

 [DS1]

Η μικροαστική ουτοπία του ΑΚΠ της κας Καρυστιανού

 Το σεργιάνι του μικροαστικού ουτοπικού ιδεαλισμού του ΑΚΠ

  της κας Καρυστιανού

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Η πρόσφατη δημοσιοποίηση της ιδρυτικής διακήρυξης του νέου κόμματος «ΕΛΠΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ – ΜΑΡΙΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΟΥ | ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΠΟΛΙΤΩΝ» (ΑΚΠ) έγινε ασμένως δεκτή από ένα τμήμα της ελληνικής κοινής γνώμης. Εκ πρώτης όψεως, αποτελεί ένα κείμενο με έντονο συναισθηματικό φορτίο, σαφή ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα και έμφαση στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις.

Ωστόσο, για κάθε αναλυτή που επιστρατεύει ως μέθοδο ανάλυσης τα επιστημονικά εργαλεία του Διαλεκτικού Υλισμού, η διακήρυξη αυτή προκαλεί βαθιά απογοήτευση. Πίσω από τις επικλήσεις στις πανανθρώπινες αξίες, στην «αγάπη» και στην «αρετή», υποκρύπτεται:

v είτε το ανύπαρκτο ιδεολογικό και πολιτικό υπόβαθρο των συντακτών της Διακήρυξης,

v είτε η σκόπιμη αποϊδεολογικοποίηση και αποπολιτικοποίηση της ανάλυσης της πραγματικότητας που ισχύει στην Ελληνική Κοινωνία.

Σε κάθε περίπτωση αποτελεί κλασικό δείγμα μικροαστικού ουτοπικού ανθρωπισμού που αδυνατεί –ή αρνείται– να αντιληφθεί την υλική βάση της πραγματικότητας.

1. Η Ιστορική Ειρωνεία ενός Ακρωνυμίου

Ξεκινώντας από την ίδια την πολιτική σημειολογία-ας αποτίσουμε τον προσήκοντα σεβασμό στο έργο του Ουμπέρτο Έκο- ουδείς μπορεί να προσπεράσει μια εντυπωσιακή ιστορική και γλωσσική σύμπτωση. Το «Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών» της κας Καρυστιανού μας συστήνεται με το ακρωνύμιο ΑΚΠ.

Στη γειτονική μας χώρα -στην Τουρκία- το κυβερνών κόμμα του Ταγίπ Ερντογάν, το οποίο οικοδομήθηκε πάνω στη ρητορική της κάθαρσης από τη διαφθορά της παλιάς ελίτ, ονομάζεται Κόμμα «Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» (Adalet ve Kalkınμα Partisi) και έχει ακριβώς το ίδιο ακρωνύμιο: AKP.

Αν και οι αφετηρίες είναι προφανώς διαφορετικές, η σημειολογική αυτή ταύτιση (ΑΚΠ – Δικαιοσύνη και Ανάπτυξη) υπενθυμίζει βασανιστικά ότι αφηρημένες έννοιες όπως η "Δικαιοσύνη", όταν στερούνται ταξικού και υλιστικού προσδιορισμού, μπορούν να γίνουν λάστιχο στα χέρια οποιασδήποτε πολιτικής σκοπιμότητας, στα χέρια οποιασδήποτε πολιτικής σέχτας.

2. Παραγωγικές Δυνάμεις: μεταξύ 20^ου και 21^ου αιώνα

Ο Διαλεκτικός  Υλισμός αποδεικνύει ότι η βάση κάθε κοινωνικού σχηματισμού είναι ο τρόπος παραγωγής και το επίπεδο των παραγωγικών δυνάμεων. Εδώ το ΑΚΠ περιπίπτει σε ασύγγνωστο  αναχρονισμό.

Αντιμετωπίζει τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα Παραγωγής με όρους του περασμένου αιώνα («άνθρωποι που μοχθούν στη γη»). Δεν υπάρχει ούτε μία φράση στην Διακήρυξη  για τις νέες Ποιοτικά Παραγωγικές Δυνάμεις που αναδιαμορφώνουν βίαια την παγκόσμια οικονομική βάση:

    Την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI)

    Τη βιοτεχνολογία

    Την κβαντική τεχνολογία και τη φωτονική

    Τα ανθρωποειδή ρομπότ.

Οποιαδήποτε προσέγγιση πολιτικού κόμματος, που ομνύει υπέρ της «ανάπτυξης», τολμά να  αγνοεί αυτές τις τεκτονικές αλλαγές, είναι καταδικασμένη να εγκλωβίσει τη χώρα σε περιθωριακή θέση στο πλαίσιο του παγκόσμιου- του διεθνούς-  καταμερισμού εργασίας, μετατρέποντάς την χώρα σε παρία .Το ΑΚΠ οραματίζεται και προτείνει -τουλάχιστον διακηρυκτικά -μια οικονομία του 20ού αιώνα, αδυνατώντας να κατανοήσει τους νόμους κίνησης του 21ου. Κρίμα….

3. Γεωπολιτικός Επαρχιωτισμός και απουσία επιστημονικής ανάλυσης

Αναντίλεκτα μια επιστημονική προσέγγιση, δεν θεωρεί την εξωτερική πολιτική και την πολιτική για την Εθνική άμυνα ως ζήτημα «φιλειρηνικής διάθεσης». Απεναντίας η ιστορία μας διδάσκει, ο διαλεκτικός υλισμός το έχει αποδείξει ότι Εξωτερική πολιτική και πολιτική για την Άμυνα κινούνται στον αστερισμό   των ενδο ιμπεριαλιστικών αντιθέσεων και καπιταλιστικών αντιφάσεων που σχετίζονται με τις σφαίρες επιρροής, τις αγορές και τους ενεργειακούς πόρους. Στο πεδίο αυτό, η διακήρυξη επιδεικνύει έναν πρωτοφανή πολιτικό «επαρχιωτισμό». Ιδού ορισμένα παραδείγματα:

Ελληνοτουρκικά & Κύπρος: Ούτε μία φράση για την κλιμακούμενη τουρκική επιθετικότητα, το casus belli ή τη συνεχιζόμενη για πάνω από μισό αιώνα εισβολή και κατοχή του 37% της Κύπρου. Η εθνική κυριαρχία υποβιβάζεται σε νομικίστικα ευχολόγια περί «διεθνούς δικαίου», λες και η γεωπολιτική ισχύς καθορίζεται από δικαστήρια και όχι από την υλική πραγματικότητα των όπλων, των συμφερόντων, της Ισχύος δηλαδή.

Μέτωπα συγκρούσεων: Σε μια εποχή που το παγκόσμιο σύστημα κλυδωνίζεται από γενικευμένες συγκρούσεις, το κείμενο αποσιωπά πλήρως τα τεκταινόμενα στη Γάζα, στην Ουκρανία και τις εντάσεις καθώς και τις πολεμικές συγκρούσεις στο Ιράν, αλλά και στον Κόλπο.

Υπερεθνικοί Οργανισμοί: Η διακήρυξη κρύβεται πίσω από τον νεφελώδη όρο «ξένοι εταίροι», αποφεύγοντας να ψελλίσει έστω τις λέξεις Ευρωπαϊκή Ένωση και ΝΑΤΟ. Δεν ασκείται κριτική στους υπερεθνικούς αυτούς οργανισμούς, οι οποίοι καθορίζουν άμεσα τα δημοσιονομικά πλαίσια των κινήσεων της χώρας καθώς  και την αμυντική αρχιτεκτονική της πατρίδας μας.

4. Η Ιδεοληψία της «Πολιτικής Αρετής»

Από τα πιο αδύναμα στοιχεία της διακήρυξης είναι η αναγωγή της «πολιτικής αρετής», της «αγάπης» και των «αγνών κινήτρων» σε κινητήριες δυνάμεις της Ιστορίας. Πρόκειται για την απόλυτη επικράτηση ενός ιδεοληπτικού «επαρχιωτισμού».

Η Ιστορία κινείται από ένα σύμπλεγμα υλικών, πνευματικών, κοινωνικών παραγόντων, σύμφωνα με διαφορετικές σχολές σκέψης. Σίγουρα οι «ηθικές κατηγορίες» δεν κινούν την Ιστορία. Το να ζητάς από τους πολιτικούς να είναι «θετικά πρότυπα» και να υπόσχεσαι «κάθαρση», χωρίς να αναλύεις το οικονομικό σύστημα που γεννά, θρέφει και απαιτεί τη διαφθορά και τη διαπλοκή (τα καρτέλ και τα μονοπώλια που το ίδιο το κείμενο αναφέρει ως ηθικές παρεκτροπές και όχι ως νομοτελειακές απολήξεις του καπιταλισμού), είναι καθαρός ουτοπισμός, πεντακάθαρη ιδεοληψία.

Εν κατακλείδι είναι φανερό πλέον οτι το κίνημα της κας Καρυστιανού αποτελεί την αυθόρμητη, συναισθηματική αντίδραση ορισμένων κοινωνικών ομάδων που συγκλονίστηκαν από το έγκλημα των Τεμπών και βιώνουν τη θεσμική σήψη.

Η πολιτική, όμως, δεν ασκείται με το θυμικό. Χωρίς σαφή ταξικό προσανατολισμό, χωρίς κατανόηση των σύγχρονων παραγωγικών δυνάμεων και χωρίς ρεαλιστική γεωπολιτική ανάλυση, η διακήρυξη αυτή παραμένει ένα ακίνδυνο σεργιάνι στον κόσμο του μικροαστικού ουτοπικού ιδεαλισμού. Μια απλή κραυγή διαμαρτυρίας που, παρά τις αγνές προθέσεις, στερείται των απαραίτητων εργαλείων για να αποτελέσει:

·        αφενός πραγματική πρόταση ανατροπής της υφιστάμενης κατάστασης και

·        αφετέρου μια Οραματική πρόταση που οδηγήσει με ασφάλεια στην Νέα Κοινωνία της Οικονομίας της Γνώσης, στην Κοινωνία του 21^ου  αιώνα.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου: Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη 

Η Ενέργεια, ο Πόλεμος και η κρίση του Καπιταλισμού

 

Η Ενέργεια, ο Πόλεμος και η Κρίση του Καπιταλισμού

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Το παρόν δοκίμιο εξετάζει τον πόλεμο κατά του Ιράν ως έκφραση της θεμελιώδους αντίφασης της εποχής μας: της σύγκρουσης μεταξύ των νέων παραγωγικών δυνάμεων (Τεχνητή Νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, αυτοματισμοί) και των παλιών καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Συνδυάζοντας την προσέγγιση για την «κρυφή ενεργειακή ατζέντα» της Wall Street με τη διαλεκτική-υλιστική μέθοδο ανάλυσης καταλήγουμε  ότι ο πόλεμος δεν αποτελεί ούτε «συνωμοσία ελίτ» ούτε σύγκρουση για τη δημοκρατία. Αντίθετα, αποτελεί μια απεγνωσμένη στρατηγική διατήρησης του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ελέγχου των ενεργειακών ροών, σε μια εποχή που η ίδια η λογική του κεφαλαίου καθίσταται λειτουργικά ξεπερασμένη. Η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ, εγκλωβισμένες σε μια εσωτερική αντίφαση (πληθωρισμός από τις τιμές ενέργειας έναντι ανάγκης για χαμηλά επιτόκια για τη διαχείριση του χρέους), ηγούνται μιας αποτυχημένης ιμπεριαλιστικής εκστρατείας, επιταχύνοντας τη μετάβαση σε μια πολυπολική τάξη όπου η ενέργεια και η γνώση (tokens) αναδεικνύονται ως τα νέα πεδία ανταγωνισμού.

1. Η Μεθοδολογική Αφετηρία: Από την «Αφανή Αρμονία» στη Διαλεκτική του Πραγματικού

Η ανάλυση της τρέχουσας συγκυρίας απαιτεί την υπέρβαση τόσο των εμπειρικών προσεγγίσεων (οι οποίες βλέπουν τον πόλεμο ως σειρά συγκρούσεων για έδαφος ή ιδεολογία) όσο και των θεωριών συνωμοσίας (που προσωποποιούν το κακό σε «ελίτ» ή μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους). Όπως τόνισε ο Ηράκλειτος, «τη φύσει κρύπτεσθαι φιλεί»: η ουσία της πραγματικότητας είναι κρυμμένη πίσω από τα φαινόμενα. Ο διαλεκτικός υλισμός ολοκληρώνει αυτή την Ηρακλείτεια μέθοδο: δεν αναζητά τον ένοχο, αλλά την αντίφαση.

Η κεντρική αντίφαση της εποχής μας, δεν είναι η σύγκρουση «Δύσης-Ανατολής», ούτε «δημοκρατίας-αυταρχισμού». Είναι η εγγενής σύγκρουση μεταξύ:

1.      Νέων παραγωγικών δυνάμεων: Τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, φωτονική, ρομποτική, αυτοματισμοί. Αυτές οι δυνάμεις τείνουν να μηδενίσουν την ανθρώπινη εργασία, δημιουργώντας τεράστια αφθονία αλλά και κατάρρευση της ζήτησης (το παράδοξο της «αφθονίας χωρίς αγορά», όπως επιβεβαίωσε και η Deutsche Bank τον Φεβρουάριο του 2026).

2.     Παλιών σχέσεων παραγωγής: Βασίζονται ακόμα στη μισθωτή εργασία, την υπεραξία, το έθνος-κράτος και, κυρίως, στον έλεγχο της ενέργειας ως καυσίμου του συστήματος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος  είναι η έκφραση της αγωνίας ενός συστήματος που πεθαίνει.

2. Η Ενεργειακή Ατζέντα: Η Wall Street, η Chevron και η Λεκάνη της Λεβαντίνης

Πρόσφατα άρθρα αποκαλύπτουν την υλική βάση της πολεμικής σύγκρουσης, αποδομώντας την επίσημη αφήγηση περί «πολέμου με επικεφαλής το Ισραήλ». Υποστηρίζουν τεκμηριωμένα ότι «το Ισραήλ δεν ηγείται των ΗΠΑ – οι ΗΠΑ ηγούνται του Ισραήλ». Πίσω από τον πόλεμο στη Γάζα, την Ουκρανία και το Ιράν βρίσκεται ένα ενιαίο γεωοικονομικό σχέδιο:

• Ο έλεγχος της Λεκάνης της Λεβαντίνης: Τα γιγαντιαία κοιτάσματα φυσικού αερίου στα ανοικτά της Συρίας, του Λιβάνου, του Ισραήλ και της Γάζας αντιπροσωπεύουν κέρδη τρισεκατομμυρίων. Η Chevron έχει στρατηγικά τοποθετηθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
• Ο αγωγός «Ποσειδώνας»: Αυτή η σχεδιαζόμενη υποδομή αποτελεί τον άμεσο γεωπολιτικό διάδοχο του Nord Stream, μεταφέροντας φυσικό αέριο από την ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη, αντικαθιστώντας το ρωσικό αέριο, όπως είχε δηλώσει ανοιχτά η Ursula von der Leyen το 2022.
• Ο πόλεμος ως επιχειρηματική πράξη: Η μεθοδολογία της «υπολογισμένης καταστροφής» (όπου η καταστροφή ακολουθείται από συμφωνίες ανοικοδόμησης και ενέργειας) δείχνει ότι η ίδια η σύγκρουση παράγει υπεραξία για το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα και τις ενεργειακές εταιρείες.

Η ανάλυση αυτή ενσωματώνεται τέλεια στο διαλεκτικό σχήμα: η νέα παραγωγική δύναμη (η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία απαιτεί τεράστια ενεργειακά φορτία) δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς τους υδρογονάνθρακες. Καθώς η Meta, η Google και η Microsoft στρέφονται ξανά σε μονάδες φυσικού αερίου και πυρηνική ενέργεια (Three Mile Island), η ενέργεια γίνεται το πεδίο μάχης.

3. Ο Πόλεμος κατά του Ιράν είναι για το Πετρογουάν

Η επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου 2026 κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του Αλί Χαμενεΐ, δεν ήταν μια «απάντηση» σε πυρηνική απειλή (η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιβεβαίωνε την απουσία οπλικού προγράμματος) αλλά  μια κίνηση αντιπερισπασμού:

• Κατάρρευση του πετροδολαρίου: Ο στόχος του πολέμου είναι να αποτραπεί η μετάβαση στο πετρογουάν. Το Ιράν, μέσω της συνεργασίας του με Κίνα και Ρωσία, αποτελούσε κόμβο ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος.
• Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ: Η ιρανική απάντηση μείωσε τις εξαγωγές της περιοχής κατά 36,4%, εκτοξεύοντας την τιμή του πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων. Αυτό, όμως, δημιούργησε ένα αυτοκαταστροφικό πλήγμα για την ίδια την Αμερική.
• Η αντίφαση των ΗΠΑ: Η κυβέρνηση Τραμπ βρέθηκε εγκλωβισμένη σε μια ασύμβατη εσωτερική αντίφαση. Από τη μια, η ανάγκη για χαμηλά επιτόκια για τη μείωση του τεράστιου χρέους (39 τρισ. δολάρια). Από την άλλη, ο πόλεμος στο Ιράν προκάλεσε ενεργειακό σοκ, πυροδοτώντας πληθωρισμό, αναγκάζοντας την Federal Reserve να διατηρήσει υψηλά τα επιτόκια. Η μια στρατηγική ακύρωνε την άλλη.

4. Η Γεωστρατηγική Αυταπάτη: Το Αεροπλανοφόρο ενάντια στο Drone

Η ανάλυση για τη στρατιωτική διάσταση αποκαλύπτει την οπισθοδρόμηση του αμερικανικού μοντέλου. Η προσπάθεια ελέγχου των Στενών του Ορμούζ απέτυχε παταγωδώς:

• Παρωχημένα οπλικά συστήματα: Τα αεροπλανοφόρα, βασισμένα σε τακτικές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέστησαν ευάλωτα απέναντι στην κυριαρχία των drones και των υπερηχητικών πυραύλων που ανέπτυξε το Ιράν.
• Η αδυναμία αποκλεισμού της Κίνας: Η στρατηγική των ΗΠΑ στόχευε στην αποκοπή του Πεκίνο από την ενέργεια. Ωστόσο, η Ρωσία έχει ήδη δηλώσει ότι καλύπτει το ενεργειακό κενό της Κίνας, ενώ η ίδια η Κίνα διαθέτει στρατηγικά αποθέματα για 140 ημέρες. Η Ουάσιγκτον πολεμά έναν αντίπαλο που έχει ήδη απεξαρτηθεί από τα πεδία μάχης.

Αυτό οδηγεί σε μια ιστορική ειρωνεία: οι ΗΠΑ, οι οποίες κάποτε εκπροσωπούσαν την αιχμή της τεχνολογικής παραγωγής, σήμερα πολεμούν για να διατηρήσουν τον έλεγχο ενός παλιού ενεργειακού μοντέλου, χρησιμοποιώντας στρατιωτική τεχνολογία που έχει καταστεί απαρχαιωμένη.

5. Η Νέα Τάξη: Η Άνοδος του Παγκόσμιου Νότου, το Token και το Τέλος της Μονοπολικότητας

Η θεμελιώδης μετάβαση, ωστόσο, λαμβάνει χώρα σε δύο παράλληλα επίπεδα:

1.      Στο γεωπολιτικό επίπεδο: Η μονοπολικότητα τελείωσε. Χώρες του Global South (Ιράν, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία, Σαουδική Αραβία) στρέφονται στο Πεκίνο και υιοθετούν το mBridge (ψηφιακό νόμισμα Κεντρικών Τραπεζών). Το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια αποθέματα κατρακύλησε από 71% σε 57%. Η Ευρώπη, με ηγεσίες σαν την Κάλλας και τη Φον ντερ Λάιεν, είναι πολιτικά και ηθικά αποσυντεθειμένη.

2.     Στο παραγωγικό επίπεδο: Εισερχόμαστε στην εποχή της «Οικονομίας της Γνώσης». Αναδείξαμε ήδη ότι το token αποτελεί τη νέα βασική μονάδα μέτρησης αξίας. Όπως το πετρέλαιο τροφοδότησε τη βιομηχανική επανάσταση, το token (το παραγόμενο από ΑΙ) τροφοδοτεί την επανάσταση της γνώσης.

Η Κίνα παράγει ήδη 140 τρισεκατομμύρια tokens ημερησίως, διαθέτει 4,7 εκατομμύρια αποφοίτους STEM ετησίως και ελέγχει την παραγωγή των μετασχηματιστών (των κρίσιμων εξαρτημάτων για την ενέργεια των data centers). Αντίθετα, οι ΗΠΑ μετατρέπουν τους επιστήμονές τους σε «gig workers» (οικονομία της πλατφόρμας), υπονομεύοντας τη δημόσια έρευνα. Η αντίφαση είναι κορυφαία: για να τροφοδοτήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη (το μέλλον), το σύστημα χρειάζεται μετασχηματιστές (ενέργεια) και επιστήμονες (γνώση). Όταν όμως η Κίνα ελέγχει το 60% των μετασχηματιστών και οι ΗΠΑ απολύουν τους επιστήμονες, το τέλος είναι προδιαγεγραμμένο.

Από τον Προμηθέα στον Ηρακλή – Η Κοινωνία ενάντια στα Δεσμά

Ο πόλεμος κατά του Ιράν δεν είναι ούτε μια ήττα ούτε μια νίκη. Είναι το συμπτωματικό σημείο όπου ένας κόσμος που πεθαίνει συγκρούεται με έναν κόσμο που γεννιέται. Ο διαλεκτικός υλισμός, μακριά από θεωρίες συνωμοσίας που προσωποποιούν το κακό σε τραπεζίτες ή σε πολιτικούς, αποκαλύπτει την αντικειμενική κίνηση: οι νέες παραγωγικές δυνάμεις (ΤΝ, tokens, αυτοματισμός) καθιστούν το καπιταλιστικό πλαίσιο περιττό. Η αντίδραση αυτού του συστήματος είναι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος, όχι για να κερδίσει, αλλά για να καθυστερήσει το αναπόφευκτο.

Η χειραφέτηση δεν θα έρθει από ημίθεους. Ο Ηρακλής που θα σπάσει τα δεσμά του Προμηθέα είναι η ίδια η κοινωνία: οι πολίτες, οι εργαζόμενοι, οι επιστήμονες. Η μετάβαση απαιτεί διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο, συμμετοχικό έλεγχο και τεχνολογική λογοδοσία. Το ερώτημα δεν είναι αν το παλιό σύστημα θα καταρρεύσει, αλλά αν η νέα εποχή της αφθονίας που γεννά η γνώση θα οδηγηθεί σε ολοκληρωτικό έλεγχο (ακροδεξιοί μύθοι και πολεμικές ολιγαρχίες) ή σε μια κοινωνία απελευθέρωσης, όπου το token θα μετρά την ανθρώπινη δημιουργικότητα και όχι το χρέος. Ο πόλεμος στο Ιράν είναι η κραυγή ενός γίγαντα που πέφτει· το αν θα παρασύρει τα πάντα ή θα αφυπνίσει την ανθρωπότητα, είναι το μόνο πραγματικό γεωοικονομικό διακύβευμα.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου: Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη

 

 

Ο Ηράκλειτος, ο διαλεκτικός υλισμός και ο πόλεμος κατά του Ιράν

 Ο Ηράκλειτος, ο διαλεκτικός υλισμός και ο πόλεμος κατά του Ιράν

Η αφανής αρμονία του πραγματικού και η μέθοδος κατανόησης της εποχής μας

\\

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

«Τῇ φύσει κρύπτεσθαι φιλεί» – στη φύση αρέσει να κρύβεται, έλεγε ο Ηράκλειτος. Η άμεση αίσθηση, η καθημερινή εμπειρία, η αποσπασματική ενημέρωση δεν αρκούν για να συλλάβουν την πραγματικότητα – είναι επισφαλείς οδοί. Αυτό που χρειάζεται είναι η αναζήτηση του Λόγου, της εσωτερικής σύνδεσης, της «αφανούς αρμονίας» που συνέχει τα φαινομενικά ασύνδετα γεγονότα. Ο Ηράκλειτος δίδασκε ότι η αρμονία του κόσμου δεν είναι η φανερή συμφωνία αλλά η λανθάνουσα ένταση των αντιθέτων: «παλίντροπος ἁρμονίη ὅκωπερ τόξου καὶ λύρης».

Αυτή η μέθοδος –η ανάγνωση του Λόγου πίσω από τα φαινόμενα– βρίσκει την επιστημονική της ολοκλήρωση στον διαλεκτικό υλισμό. Οι άνθρωποι είναι το σταθερό υποκείμενο. Το ένα μέρος λοιπόν είναι ο Λόγος ο αιώνιος, ο οποίος ρυθμίζει το γίγνεσθαι των όντων, και από το άλλο μέρος ο άνθρωπος με τη νόησή του.  Κατά τον Ηράκλειτο υπάρχει μια διαλεκτική λογική μέσα στον αντικειμενικό κόσμο. Αυτήν ακριβώς καλείται ο άνθρωπος να την καταλάβει με τον νου του. Διότι αυτό που οι αρχαίοι αποκαλούσαν «Λόγο» και «αφανή αρμονία» δεν είναι παρά η εσωτερική λογική των αντιφάσεων που κινούν την ιστορία. Ο διαλεκτικός υλισμός δεν προσωποποιεί το κακό ούτε καταφεύγει σε θεωρίες συνωμοσίας. Αντίθετα, εντοπίζει την κεντρική αντίφαση της εποχής μας, η οποία δεν βρίσκεται μεταξύ «Δύσης και Ανατολής» ούτε ανάμεσα σε «δημοκρατία και αυταρχισμό». Η θεμελιώδης αντίφαση είναι πολύ βαθύτερη: η σύγκρουση ανάμεσα στις νέες παραγωγικές δυνάμεις –τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, φωτονική, ρομποτική, βιοτεχνολογία, αυτοματισμοί– και στις παλιές σχέσεις παραγωγής που εξακολουθούν να βασίζονται στη μισθωτή εργασία, την υπεραξία και στην οργάνωση της κοινωνίας με βάση το έθνος-κράτος. Η ανθρωπότητα βρίσκεται ενώπιον μιας μετάβασης ανάλογης με τη βιομηχανική επανάσταση, με τη διαφορά ότι τώρα το διακύβευμα είναι η ίδια η μορφή του κεφαλαίου.

Η κρίση του καπιταλισμού

Ήδη από τον Φεβρουάριο του 2026, έκθεση της Deutsche Bank επιβεβαίωσε αυτό που ο διαλεκτικός υλισμός προέβλεπε: όταν «το κεφάλαιο γίνεται εργασία» –δηλαδή όταν τα αυτοματοποιημένα συστήματα παραγωγής υποκαθιστούν μαζικά την ανθρώπινη εργατική δύναμη– η αξία της πραγματικής εργασίας τείνει προς το μηδέν. Οι μισθοί συρρικνώνονται, η ζήτηση καταρρέει και το καπιταλιστικό σύστημα, ως τέτοιο, καθίσταται λειτουργικά ξεπερασμένο. Προκύπτει το παράδοξο της «αφθονίας χωρίς αγορά»: η δυνατότητα παραγωγής αγαθών αυξάνεται εκθετικά, αλλά οι άνθρωποι στερούνται εισοδήματος για να τα καταναλώσουν.

Σε αυτήν την αντίφαση, η ενέργεια αναδεικνύεται σε κομβικό σημείο. Τα κέντρα δεδομένων της τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, αναγκάζοντας κολοσσούς όπως η Meta και η Google να στραφούν ξανά σε μονάδες φυσικού αερίου, αυξάνοντας τις εκπομπές τους κατά 60%. Η Microsoft σχεδιάζει να επαναλειτουργήσει τον πυρηνικό σταθμό Three Mile Island. Η νέα παραγωγική δύναμη –η τεχνητή νοημοσύνη– δεν είναι «πράσινη» στην Δύση· τρέφεται με υδρογονάνθρακες, εγκλωβισμένη στο παλιό ενεργειακό μοντέλο. Η εσωτερική αντίφαση είναι εμφανής: για να ξεπεράσει τον καπιταλισμό, η τεχνολογία χρειάζεται την ενέργεια που εκείνος ελέγχει.

Ο πόλεμος στο Ιράν ως έκφραση της κρίσης

Η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με τον βομβαρδισμό της Τεχεράνης και τη δολοφονία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, δεν είναι πόλεμος για τα πυρηνικά (η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιβεβαιώνει ότι το Ιράν δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα). Δεν είναι ούτε «πόλεμος για τη δημοκρατία». Είναι πόλεμος για τη διατήρηση του παλιού: για τη διάσωση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και για τον έλεγχο των ενεργειακών ροών που τροφοδοτούν τις νέες παραγωγικές δυνάμεις.

Το Ιράν αποτελεί «κόκκινο πανί» όχι επειδή απειλεί κάποιον, αλλά επειδή συνεργάζεται με την Κίνα και τη Ρωσία – δύο χώρες που έχουν ήδη αναπτύξει εναλλακτικά οικονομικά μοντέλα, συναλλαγές σε γιουάν και ρούβλια, και έχουν εντάξει στην παραγωγική διαδικασία τις νέες ποιοτικά παραγωγικές δυνάμεις. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τον ιρανικό στρατό μείωσε τις εξαγωγές πετρελαίου των χωρών του Κόλπου κατά 36,4%, με απώλειες άνω των 50 δισ. δολαρίων. Η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε πάνω από τα 100 δολάρια, με προβλέψεις για 250 δολάρια. Η Deutsche Bank προειδοποίησε ότι η σύγκρουση αυτή «θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη για τη διάβρωση της κυριαρχίας του πετροδολαρίου και την αρχή του πετρογουάν».

Η επική αντεπίθεση του Ιράν και η αλλαγή συσχετισμού

Όπως δίδασκε ο Ηράκλειτος, «πόλεμος πατήρ πάντων». Η αναμέτρηση στο πεδίο αναδεικνύει νέους συσχετισμούς. Το Ιράν αντεπιτέθηκε, κονιορτοποιώντας βάσεις των ΗΠΑ σε ξένο έδαφος, και απέδειξε ότι η ύπαρξη ξένων στρατιωτικών βάσεων δεν αποτελεί στοιχείο ασφάλειας αλλά αιτία επισφάλειας. Το Ιράν απέδειξε ότι η τεχνολογική αυτοτέλεια που ανέπτυξε υπό καθεστώς αποκλεισμού –ιδίως στον τομέα των πυραύλων και των drones– του επιτρέπει να έχει στρατηγική σημασία μεγαλύτερη από εκείνην των πυρηνικών.

Η Ελλάδα, με τη βάση της Σούδας, καθίσταται επιτιθέμενο μέρος σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο – διότι η παροχή εναέριου χώρου και υποδομών σε μία επίθεση εναντίον κυρίαρχου κράτους συνιστά συμμετοχή στον πόλεμο. Ο ελληνικός λαός, ωστόσο, δεν συμμερίζεται αυτή την επιθετικότητα. Το ζήτημα είναι η αντίσταση ή η συνενοχή.

Η άνοδος της Κίνας και η νέα παγκόσμια τάξη

Η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε ΑΕΠ αγοραστικής δύναμης και ηγείται στην ανάπτυξη των νέων παραγωγικών δυνάμεων (6G, ηλεκτρικά οχήματα, τεχνητή νοημοσύνη). Μέχρι το 2030, προβλέπεται να διαθέτει 400 γιγαβάτ πλεονάζουσας ηλεκτρικής ισχύος – τριπλάσια από τη σημερινή παγκόσμια ζήτηση των κέντρων δεδομένων. Η ενεργειακή αυτή υπεροχή της επιτρέπει να τροφοδοτεί την τεχνολογική της ανάπτυξη χωρίς να εξαρτάται από τα ασταθή Στενά του Ορμούζ. Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου –Ιράν, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία, – στρέφονται στο Πεκίνο. Το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα υποχώρησε από 71% (1999) στο 57% σήμερα, ενώ το κινεζικό γιουάν ανεβαίνει.

Το διεθνές σύστημα μετασχηματίζεται. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι η αιτία αλλά ο επιταχυντής μιας ήδη δρομολογημένης μετάβασης: από τη μονοπολικότητα σε έναν ρευστό, πολυπολικό κόσμο, όπου οι παλιές σχέσεις παραγωγής μάχονται να επιβιώσουν ενάντια στις νέες δυνάμεις που γεννιούνται.

Η πρόκληση: Να σπάσουμε τα δεσμά.

Σήμερα, οι επαναστατικές δυναμικές δεν βρίσκονται στη Δύση. Βρίσκονται στον Παγκόσμιο Νότο. Ο φόβος για το άγνωστο δεν πρέπει να μας οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων και θεωριών συνωμοσίας που προσωποποιούν το κακό σε «ελίτ» ή «οικογένειες» ή και σε θρησκευτικές σέχτες. Αντίθετα, η επιστημονική ανάλυση –η Ηρακλείτεια αναζήτηση της αφανούς αρμονίας μέσω της διαλεκτικής– μας καλεί να δούμε τις υλικές αντιφάσεις.

Ο Προμηθέας δεν έμεινε αιώνια δεσμώτης. Τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής. Σήμερα, το σπάσιμο των δεσμών μπορεί να έρθει μόνο από την ίδια την κοινωνία: τους εργαζόμενους, τους επιστήμονες, τους πολίτες που αντιλαμβάνονται ότι η οικολογική καταστροφή, οι πόλεμοι για τους πόρους και η τεχνολογική αλλαγή αποτελούν όψεις της ίδιας αντίφασης. Το ζητούμενο είναι αν η μετάβαση θα είναι κοινωνικά ελεγχόμενη – μέσω διαφάνειας σε πραγματικό χρόνο, συμμετοχικής δημοκρατίας και τεχνολογικής λογοδοσίας – ή θα επιβληθεί καταστροφικά από τις ελιτ που υπερασπίζονται έναν κόσμο που ήδη πεθαίνει. Η ιστορία δεν τελειώνει. Αλλά μια εποχή τελειώνει. Και όπως έλεγε ο Ηράκλειτος: «αἰὼν παῖς ἐστι παίζων» – ο αιώνας είναι ένα παιδί που παίζει. Το παιχνίδι όμως είναι σοβαρό για να το αφήσουμε σε χέρια ατόμων με αποδεδειγμένη γνωστική ανεπάρκεια και έλλειψη ενσυναίσθησης .