ΚΕΙΜΕΝΟ 4

 

ΚΕΙΜΕΝΟ  4

Η Ενσυναίσθηση στην πολιτική επιβάλλει την Αρχοντιά και το Ήθος

 

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Α. «Πώς οι τοξικοί επικράτησαν έναντι των έντιμων;»

Στο βιβλίο μου (με τίτλο: «Η Αγάπη ήταν που μας κράτησε Όρθιους…») που έγραψα για την αείμνηστη γυναίκα μου, την Εύη –τη Γυναίκα που πάλεψε 30 χρόνια με τη σκλήρυνση κατά πλάκας και έφυγε χτυπημένη από τον καρκίνο– αποτύπωσα μια φράση που με στοιχειώνει:

«Πώς οι τοξικοί επικράτησαν έναντι των έντιμων;»

Το ερώτημα αυτό δεν είναι στενά προσωπικό. Διαθέτει μια βαθιά πολιτική δυνητικότητα, καθώς το ίδιο ακριβώς φαινόμενο παρατηρείται καθημερινά και στην πολιτική σκηνή.

Βλέπουμε ανθρώπους χωρίς ίχνος ενσυναίσθησης, χωρίς ήθος, χωρίς αυτογνωσία – να ανεβαίνουν με ευκολία την κλίμακα της ιεραρχίας, να κυριαρχούν και να αποφασίζουν για εμάς. Την ίδια στιγμή, βλέπουμε έντιμους, μετρημένους και συνεπείς ανθρώπους να περιθωριοποιούνται, να αποκαλούνται υποτιμητικά «αδύναμοι» και να καταλήγουν στα αζήτητα, στη γωνία της δημόσιας ζωής.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η Συμπεριφορική Πολιτική Επιστήμη έρχεται να δώσει την απάντηση, και η απάντηση αυτή σχετίζεται άμεσα με την ίδια την ποιότητα της δημοκρατίας μας.

Β. Τρεις γνωστικές παγίδες που κάνουν την τοξικότητα ελκυστική…

 

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος χρησιμοποιεί νοητικούς αυτοματισμούς, οι οποίοι στην πολιτική μετατρέπονται σε παγίδες. Τρεις από αυτές είναι οι κύριοι λόγοι που οι αήθεις και οι κυνικοί καταφέρνουν να κυριαρχούν:

1.      Πρώτη παγίδα: Το Φαινόμενο του Φωτοστέφανου (Halo Effect).

Τείνουμε υποσυνείδητα να πιστεύουμε ότι ένας άνθρωπος που είναι ευχάριστος, επικοινωνιακός, δυναμικός ή ακόμα και «αγενής αλλά με στιλ», διαθέτει αυτόματα και όλες τις άλλες θετικές ιδιότητες: εντιμότητα, ικανότητα, βαθιά γνώση. Πρόκειται για μια τεχνητά κατασκευασμένη ψευδαίσθηση. Η αυτοπεποίθησή τους είναι προσποιητή και ο επικοινωνιακός θόρυβος που προκαλούν θυμίζει τη βιβλική ρήση: «κύμβαλον αλαλάζον».

2.     Δεύτερη παγίδα: Η Προκατάληψη της Υπερβολικής Αυτοπεποίθησης (Overconfidence Bias).

Σε περιόδους κρίσης –και η Ελλάδα ζει σε μια παρατεταμένη κρίση εδώ και δεκαετίες– ο ψηφοφόρος αναζητά ενστικτωδώς έναν «ισχυρό ηγέτη» (αυτόν που οι παλαιότεροι αποκαλούσαν «Πατερούλη»), έναν μεσσία . Ψάχνει κάποιον που να μιλά απόλυτα, χωρίς δισταγμό, ακόμα και κυνικά. Ο έντιμος πολιτικός, που γνωρίζει ότι οι λύσεις στα προβλήματα είναι πολύπλοκες και αρνείται να λαϊκίσει, ακούγεται ως αβέβαιος και δίνει την εσφαλμένη αίσθηση του αναποτελεσματικού. Αντίθετα, ο χειριστικός, που υπόσχεται τα πάντα και με στόμφο, ακούγεται σίγουρος. Και τελικά προτιμάται.

3.     Τρίτη παγίδα: Η Αποστροφή στην Απώλεια (Loss Aversion).

Ως ανθρώπινα όντα, φοβόμαστε πολύ περισσότερο να χάσουμε αυτά που ήδη έχουμε, παρά να επιθυμούμε να κερδίσουμε αυτά που στερούμαστε. Γι’ αυτό, ακόμα κι αν ένα κόμμα μας πληγώνει, τείνουμε να το ξαναψηφίζουμε, καθώς η αλλαγή φρόντισαν οι προπαγανδιστές να φαντάζει στα μάτια μας ως απειλή. Ακόμα κι αν ένας τοξικός πολιτικός μας εξουθενώνει, τον ανεχόμαστε με τη μοιρολατρική σκέψη ότι ο επόμενος «μπορεί να είναι χειρότερος».

Αυτή η τριάδα –Halo Effect, Overconfidence Bias, Loss Aversion– αποτελεί τους τρεις νοητικούς νάρθηκες που ακινητοποιούν τη λογική μας. Και είναι ακριβώς οι νάρθηκες τους οποίους εκμεταλλεύονται οι αήθεις, οι τυχοδιώκτες, όσοι επιδιώκουν να μας χειραγωγούν.

Γ. Η Αντιπρόταση: Η Πολιτική της Ενσυναίσθησης

Τι είναι, όμως, η ενσυναίσθηση; Είναι η ικανότητα να μπω στη θέση του άλλου, να δω τον κόσμο μέσα από τα δικά του μάτια, να καταλάβω τι σημαίνει να φοβάσαι, να πονάς, να αγωνίζεσαι. Προσοχή δεν είναι ο οίκτος.

Η Εύη μου δεν είχε ποτέ ανάγκη από οίκτο. Είχε ανάγκη από κατανόηση. Και όταν οι γιατροί, οι φίλοι ή οι συνάδελφοι την καταλάβαιναν, τότε το πρόσωπό της φεγγοβολούσε.

Η παρουσία μιας τέτοιας ενσυναίσθησης στην πολιτική εκδηλώνεται από :

• Πολιτικούς που δεν φοβούνται να δείξουν την ανθρωπιά τους, αναγνωρίζοντάς την ως την ύψιστη μορφή δύναμης.
• Πολιτικούς που έχουν το σθένος να παραδέχονται τα λάθη τους, αντί να κρύβονται πίσω από επικοινωνιακά τερτίπια.
• Πολιτικούς που γνωρίζουν καλά ότι η αξιοπρέπεια δεν αγοράζεται με χορηγούς και τηλεοπτικές εμφανίσεις, αλλά κερδίζεται με συνέπεια, με φυσική παρουσία και με το να είσαι εκεί όταν οι άλλοι σε χρειάζονται.
• Πολιτικούς που αρνούνται να πουλήσουν πελατειακές σχέσεις, αλλά εγγυώνται αληθινό αγώνα.

Η ενσυναίσθηση δεν είναι αδυναμία, ούτε συναισθηματική πολυτέλεια. Είναι η μοναδική πολιτική στάση που μπορεί να θρυμματίσει τον τοίχο της τοξικότητας – γιατί κανένας χειριστικός δεν αντέχει το βλέμμα εκείνου που έχει καταλάβει πλήρως τον ρόλο του. Είναι η μόνη ουσιαστική αντίσταση στην παρακμή.

Δ. Παροτρύνσεις

Προς τα πολιτικά κόμματα:

Σταματήστε να αναπαράγετε την τοξικότητα. Μην γίνεστε κύμβαλα αλαλάζοντα. Επιλέξτε, επιτέλους, τον δρόμο της Αλήθειας. Η δημοκρατία δεν είναι πασαρέλα θεάματος και εντυπωσιασμού· είναι μια εύθραυστη σύμβαση εμπιστοσύνης μεταξύ αυτών που κυβερνούν και αυτών που ελέγχουν . Όταν αυτή η εμπιστοσύνη διαρραγεί, δεν ξαναχτίζεται με φτηνές επικοινωνιακές παράτες.

Αναζητήστε την αρχοντιά. Εκείνη τη σπάνια ποιότητα που δεν φωνάζει, αλλά παρίσταται. Που δεν υπόσχεται, αλλά πράττει. Που δεν προσβάλλει, αλλά κατανοεί.

Προς τους ψηφοφόρους:

Σπάστε τις παγίδες, απομακρύνετε τις ψευδαισθήσεις. Απαιτήστε την άμεση και ουσιαστική συμμετοχή σας στο κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι.

Η επιλογή ανθρώπων με αρχοντιά, ενσυναίσθηση και ήθος είναι η ύστατη πράξη αυτοσεβασμού μιας κοινωνίας που αρνείται να μετατραπεί σε μια απλή στατιστική στο παιχνίδι των χειριστικών. Αν θέλουμε να σπάσουμε τον καθρέφτη των γνωστικών μας αυταπατών –εκείνον που μας δείχνει ωραία ψέματα αντί για την πραγματικότητα– η ώρα δεν είναι αύριο. Είναι τώρα. Και ο χρόνος δεν περιμένει.

                                  ΓΡΗΓΟΡΕΙΤΕ.

Απαιτήστε ενσυναίσθηση. Όχι ως μια εύηχη λέξη, αλλά ως καθημερινή πράξη. Ως απόδειξη ότι ο άλλος μπήκε πραγματικά στη θέση σας – ακόμα κι αν δεν μπορούσε να τη γεμίσει.

Αντί επιλόγου

Η Εύη μου δεν έγινε ποτέ πολιτικός. Υπήρξαν όμως πολλοί άνθρωποι της δημόσιας ζωής που τη συνάντησαν. Θυμάμαι χαρακτηριστικά έναν γιατρό –όχι κάποιον επώνυμο βουλευτή, έναν απλό, σπουδαίο άνθρωπο και επιστήμονα  – που εξετάζοντάς την, της είπε: «Η σκλήρυνση σε ξέχασε…μετά από τριάντα χρόνια».

Αυτή η σύντομη φράση είχε μέσα της περισσότερη πολιτική σοφία από όλες μαζί τις προεκλογικές ομιλίες που άκουσα ποτέ στη ζωή μου. Γιατί ήταν πέρα για πέρα αληθινή. Ήταν βαθύτατα ευγενής. Και ήταν γεμάτη ενσυναίσθηση.

Ας γίνει, επιτέλους, και η πολιτική μας έτσι.

Δημήτρης Σκουτέρης

Πολιτικός Αναλυτής

Ιούνιος 2026

ΠΡΟΣ ΚΟΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΗΦΟΦΟΡΟΥΣ - ΚΕΙΜΕΝΟ 2 

Σειρά παρεμβάσεων για μια πολιτική που τολμά να κοιτάζει την πραγματικότητα

Δημήτρης Σκουτέρης – Πολιτικός Αναλυτής

……………………………………………………………………….

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας των βιβλίων 1, Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη.

2. Η Αγάπη ήταν που μας κράτησε Όρθιους. Αγάπη, Αλήθεια, Αγώνας, Απώλεια, Αθανασία. Νίκη ή Ήττα;

3. Η Κυρά Νοημοσύνη (παιδικό)