Γιατί οι ΗΠΑ χάνουν την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία;

 

Γιατί οι ΗΠΑ χάνουν την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία;

 (Το ΑΕΠ σε PPP (GDP PPP), οποίο θεωρείται ο πιο αξιόπιστος δείκτης για τη σύγκριση της οικονομικής παραγωγικότητας και της ευημερίας των λαών). 

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Οι Ηνωμένες Πολιτείες  αντιμετωπίζουν και  μια  αποτυχία στην εξωτερική τους πολιτική, αλλά κυρίως μια δομική κρίση. Σειρά γεγονότων έχουν καταστήσει εμφανή, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, την προτεινόμενη παρακμή της  ισχύος των ΗΠΑ.

Η κρίση αξιοπιστίας και ηγεμονίας

Η ηγεμονία των ΗΠΑ οικοδομήθηκε στη μεταπολεμική περίοδο πάνω σε τρεις πυλώνες: την οικονομική υπεροχή, τη στρατιωτική ανωτερότητα και το ήθος της «υπεράσπισης της ελευθερίας». Σήμερα, και οι τρεις έχουν διαβρωθεί. Η οικονομική ισχύς, αν μετρηθεί με βάση την πραγματική αγοραστική δύναμη (PPP), έχει ξεπεραστεί από την Κίνα, η οποία έχει αναδειχθεί στη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Ταυτόχρονα, η αξιοπιστία των ΗΠΑ ως διεθνούς εταίρου έχει πληγεί ανεπανόρθωτα, με δημοσκοπήσεις να καταδεικνύουν ότι η εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση τους βρίσκεται σε ιστορικό ναδίρ. Η Brand Finance Global Soft Power Index 2026 κατέταξε τις ΗΠΑ ως τη χώρα με τη μεγαλύτερη πτώση στην ήπια ισχύ παγκοσμίως.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν και η γεωστρατηγική αυταπάτη

Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν αναδεικνύεται σε κομβικό σημείο καμπής. Η στρατηγική των ΗΠΑ δεν στοχεύει πρωταρχικά στο Ιράν, αλλά στην Κίνα. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να αποκόψει το Πεκίνο από αυτούς που θεωρούνται ως οι ενεργειακοί του προμηθευτές, ελέγχοντας την διέλευση των πλοίων στα στενά του Ορμούζ και της Μαλάκκα . Ωστόσο, το σχέδιο αυτό έχει αποτύχει παταγωδώς. Η Ρωσία έχει ήδη δηλώσει επισήμως ότι είναι σε θέση να καλύψει το όποιο ενεργειακό κενό θα αντιμετωπίσει η  Κίνα. Επιπλέον, η Κίνα έχει δημιουργήσει στρατηγικά αποθέματα που καλύπτουν 140 ημέρες εισαγωγών.

Η στρατιωτική διάσταση της σύγκρουσης είναι εξίσου αποκαλυπτική. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να βασίζονται σε οπλικά συστήματα, όπως τα αεροπλανοφόρα, τα οποία βασίζονται σε τακτικές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο σημερινό περιβάλλον υψηλής απειλής, με την κυριαρχία των drones και των υπερηχητικών όπλων, αυτά τα συστήματα έχουν καταστεί ευάλωτα και ως ένα βαθμό παρωχημένα. Η αποτυχία ελέγχου των στενών του Ορμούζ κατά τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου είναι χαρακτηριστική: αμερικανικά αντιτορπιλικά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν έπειτα από τελεσίγραφο των ιρανικών δυνάμεων.

Η αναδυόμενη πολυπολικότητα

Το πλέον κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι ο κόσμος μεταβαίνει σε μια πολυπολική τάξη, όπου οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον ο μοναδικός ρυθμιστής. Οι BRICS, με την Κίνα, τη Ρωσία και την Βραζιλία στην αιχμή, προωθούν μια συνεργατική πολυπολική τάξη, αμφισβητώντας τα δυτικά μονοπώλια. Ακόμη και παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αναζητούν νέες συμμαχίες, ενώ η Γηραιά Ήπειρος βρίσκεται σε τροχιά στρατιωτικής κλιμάκωσης με τη Ρωσία, από την οποία η Ουάσινγκτον αποστασιοποιείται. Η δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας ότι «κανένα αραβικό κράτος δεν ακολουθεί πολιτική που υπαγορεύεται από τα συμφέροντα άλλων» είναι ενδεικτική της νέας πραγματικότητας.

Το τέλος μιας εποχής ;

Για τους αθεράπευτα ιδεοληπτικούς  δυτικόφρονες  υπάρχει ένα απαισιόδοξο, αλλά ρεαλιστικό συμπέρασμα: οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να επιτύχουν τους στόχους τους, ούτε έναντι του Ιράν, ούτε έναντι της Κίνας. Η συμμαχία Κίνας-Ρωσίας-Ιράν είναι ισχυρή, τόσο σε επίπεδο πόρων όσο και σε επίπεδο κινήτρων, καθώς ενώ το Ιράν μάχεται για την επιβίωσή του, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ διεξάγουν έναν παράνομο πόλεμο επέκτασης. Η κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε έναν καταστροφικό Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εικόνα των ΗΠΑ ως εγγυητή της παγκόσμιας σταθερότητας έχει καταρρεύσει, και η μεταπολεμική περίοδος της αμερικανικής ηγεμονίας μοιάζει να φτάνει στο οριστικό της τέλος.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη