Η δήθεν Προοδευτική ανάλυση Ταύτιση με την Ακροδεξιά

 

Η δήθεν Προοδευτική ανάλυση: Ταύτιση με την Ακροδεξιά Μήτρα της Συνωμοσιολογίας .

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Με αφορμή τον πόλεμο ΗΠΑ & Ισραήλ κατά Ιράν βγήκαν στις δημόσιες ρούγες κάθε λογής αναλυτές, κάποιοι να μας «διαφωτίσουν», κάποιοι να μας ενημερώσουν, κάποιοι να μας «χειραγωγήσουν». Βασικό χαρακτηριστικό των τελευταίων η άκρατη συνομωσιολογία, αλλά και είτε η ιδεολογική τους θολούρα είτε η ανεπάρκεια τους στην ανάλυση. Υπάρχουν δε περιπτώσεις που συνυπάρχει μια επιτηδευμένη δήθεν προοδευτική φρασεολογία με ακροδεξιά επιχειρήματα, αλλά και  με σάλτσα από ολίγη μαρξιστική ορολογία.

Το φαινόμενο αυτό, όσο παράδοξο κι αν φαίνεται, δεν είναι μια απλή πολιτική παρέκκλιση, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης ιστορικής καμπής. Μπροστά στην αδυναμία κατανόησης της τεκτονικής αλλαγής που συντελείται στο επίπεδο της Παραγωγικής Διαδικασίας -των Νέων παραγωγικών Δυνάμεων και Παραγωγικών Σχέσεων, το παλιό πολιτικό σύστημα καταφεύγει σε ερμηνευτικά σχήματα του 19ου αιώνα, ντύνοντας τον αντιδραστικό πανικό του με το προσωπείο της ριζοσπαστικής κριτικής.

Οι θεωρίες συνωμοσίας που αναπαράγονται ευρέως –περί «Παγκόσμιας Κυβέρνησης» και «Μεγάλης Επαναφοράς» έως τη στοχοποίηση «οικογενειών» όπως πχ οι Ρότσιλντ ή η χρήση του όρου «Διεθνής της Σιών»– αποτελούν, στην ουσία, μια ιδεολογική παλινδρόμηση. Η πολιτική επιστήμη έχει τεκμηριώσει, ότι τέτοιες αφηγήσεις έχουν βαθιά ακροδεξιά και συντηρητική μήτρα. Πρώτον, γιατί προσωποποιούν το κακό: αντί να αναλύουν συστημικές αντιφάσεις (όπως οι αντιφάσεις και η εξ αυτών κρίση του καπιταλισμού), αναζητούν «αποδιοπομπαίους τράγους» –«Σιωνιστές», «σκοτεινές ελίτ», μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους. Αυτή η μέθοδος, που μετατρέπει την πολιτική ανάλυση σε κυνήγι μαγισσών, είναι ο πυρήνας της φασιστικής ρητορικής που οδήγησε σε πογκρόμ και ολοκαυτώματα.

 Δεύτερον, διότι είναι βαθιά αντιδραστική: υπερασπίζεται έναν παλιό, γνώριμο κόσμο, φοβούμενη την αλλαγή που φέρνουν οι νέες τεχνολογίες. Αυτός ο λουδιτισμός, η εχθρότητα προς τη μηχανή, συνιστά τον πυρήνα του συντηρητισμού, όχι της προοδευτικής σκέψης.

Η διείσδυση αυτών των αφηγημάτων στον χώρο της αυτοαποκαλούμενης «αριστεράς» εξηγείται από τη «θεωρία του πετάλου»: τα άκρα του πολιτικού φάσματος συγκλίνουν στην εχθρότητά τους προς το φιλελεύθερο σύστημα. Αντί για μια επιστημονική  προσέγγιση με βάση τις αρχές του διαλεκτικού υλισμού, υιοθετούν την αντιεπιστημονική άποψη ότι μια κλειστή ομάδα ελίτ σχεδιάζει την εξαθλίωση των λαών. Η λεγόμενη «Μεγάλη Επαναφορά» μετατρέπεται έτσι από ένα αμφιλεγόμενο οικονομικό φόρουμ σε ένα δήθεν σχέδιο παγκόσμιας υποδούλωσης. Η κριτική στον καπιταλισμό αντικαθίσταται από τον αντισημιτισμό, με τον όρο «Σιωνιστές» να λειτουργεί ως ευπρεπής μεταμφίεση παλαιών στερεοτύπων για την «εβραϊκή κυριαρχία» στις τράπεζες και τα μέσα ενημέρωσης. Αυτή η ρητορική, που θυμίζει τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», δεν είναι ανάλυση προοδευτική, δεν είναι ανάλυση με προοδευτικό πρόσημο, αλλά η αναβίωση της ναζιστικής προπαγάνδας, η οποία καπηλεύτηκε την κοινωνική οργή για να τη στρέψει σε ρατσιστικά μονοπάτια.

Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η ιδεολογική αποδόμηση αυτών των μύθων, αλλά η κατανόηση του γιατί γεννιούνται. Η πραγματική σύγκρουση της εποχής μας δεν είναι μεταξύ ενός «αγνού λαού» και μιας «μυστικής διεθνούς». Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στις:

v νέες παραγωγικές δυνάμεις –τεχνητή νοημοσύνη, ρομποτική, κβαντική υπολογιστική–που δημιουργούν τις νέες Παραγωγικές Σχέσεις  

v παλιές παραγωγικές σχέσεις που βασίζονται στην μισθωτή εργασία-την υπεραξία  και που οργανώνουν την κοινωνία με βάση το πρότυπο του έθνους-κράτους.

 Η Παραγωγική βάση αλλάζει ριζικά. Όταν η τεχνολογία αρχίζει να καθιστά περιττή την ανθρώπινη εργασία, η καπιταλιστική λογική της υπεραξίας τίθεται υπό αμφισβήτηση. Αυτό που ζούμε είναι η αγωνία του παλιού κόσμου –κρατών, παραδοσιακών ελίτ, γραφειοκρατιών– να επιβιώσει σε ένα νέο τεχνολογικό περιβάλλον που τον καθιστά οικονομικά και πολιτικά περιττό.

Μέσα σε αυτό το κενό ερμηνείας, οι θεωρίες συνωμοσίας λειτουργούν ως ο «θόρυβος» της μετάβασης, δηλαδή αυτές οι θεωρίες συνωμοσίας καλύπτουν το «κενό» που δημιουργείται όταν οι άνθρωποι δεν μπορούν να εξηγήσουν πειστικά τις ραγδαίες αλλαγές γύρω τους. Είναι η ψευδαίσθηση της κατανόησης σε μια εποχή που η πολυπλοκότητα ξεπερνά τις παραδοσιακές αναλυτικές προσεγγίσεις. Οι αλγόριθμοι των social media, αυτοί οι νέοι μηχανισμοί ιδεολογικής ηγεμονίας, δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να ενισχύουν αυτόν τον θόρυβο, προωθώντας αφηγήσεις που προκαλούν φόβο και διχασμό, γιατί αυτές κρατούν τον χρήστη παγιδευμένο στην πλατφόρμα. Έτσι, ο «αριστερός» που νομίζει ότι αντιστέκεται στο σύστημα, καταναλώνει ένα προϊόν του ίδιου του συστήματος, παγιδευμένος σε μια αντιφατική ταυτότητα: «προοδευτική» φρασεολογία με ακροδεξιό περιεχόμενο.

Συμπερασματικά, η σύνδεση ενός γεωπολιτικού γεγονότος όπως ο πόλεμος στο Ιράν με

•  φαντασιακά σχέδια «ελέγχου πληθυσμού» ή και
• δήθεν Ανταγωνισμού ΗΠΑ-Κίνας-Ρωσίας για την καπιταλιστική ηγεμονία 

είναι όχι μόνο εσφαλμένη, αλλά και ιδεολογικά αντιδραστική και επομένως επικίνδυνη.

Αποτελεί άρνηση ή ακόμα και αδυναμία ιδεολογικής συγκρότησης να δούμε κατάματα την πραγματική αντίθεση:

την αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από την τεχνολογία και

την αγωνιώδη προσπάθεια του παλιού συστήματος να επιβάλει ξεπερασμένες μορφές κυριαρχίας. 

Η πρόκληση για μια αυθεντικά προοδευτική σκέψη σήμερα δεν είναι να αναζητά συνωμοσίες, αλλά να συλλάβει το νέο που γεννιέται μέσα στο παλιό, να κατανοήσει ότι εισήλθαμε στην εποχή της Οικονομίας της Γνώσης. 

Να αναλύσει πώς οι νέες παραγωγικές δυνάμεις μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια κοινωνία απελευθέρωσης, αντί να αφήσει τον φόβο για το άγνωστο να την οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων που, στο όνομα μιας δήθεν ριζοσπαστικής κριτικής, υπηρετούν την πιο σκοτεινή συντήρηση.

 Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη