Τα data centers χρειάζονται και αίμα….

 

Πόλεμος, τεχνητή νοημοσύνη, νέα παγκόσμια τάξη: γιατί τα data centers χρειάζονται και αίμα….

Επιστημονικό δοκίμιο για τα αίτια και τις συνέπειες του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου 2026 είναι η κορύφωση μιας τεκτονικής ρήξης που βιώνουμε στο επίπεδο της παραγωγικής βάσης της ανθρωπότητας.  Βλέπουμε άραγε έναν πόλεμο για το πετρέλαιο ή για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ (όπως κάποιοι ισχυρίζονται) μόνο  ή παρακολουθούμε την αγωνία του παλιού κόσμου —κρατών, παραδοσιακών ελίτ, γραφειοκρατιών, χρηματιστικού κεφαλαίου— να επιβιώσει σε ένα νέο τεχνολογικό (παραγωγικά διαφοροποιημένο) περιβάλλον που ενδεχομένως καθιστά αυτόν τον Παλιό κόσμο οικονομικά -πολιτικά- παραγωγικά περιττό;

Η κεντρική αντίφαση της εποχής μας δεν είναι μεταξύ «Δύσης και Ανατολής», είναι η σύγκρουση ανάμεσα στις νέες παραγωγικές δυνάμεις —τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, φωτονική, ρομποτική, βιοτεχνολογία, αυτοματισμοί— και στις παλιές σχέσεις παραγωγής που βασίζονται στη μισθωτή εργασία, την υπεραξία και το έθνος-κράτος. Η ανθρωπότητα βρίσκεται ενώπιον μιας μετάβασης ανάλογης με τη βιομηχανική επανάσταση, με τη διαφορά ότι τώρα το διακύβευμα είναι η ίδια η μορφή του κεφαλαίου.

1. Οι νέες παραγωγικές δυνάμεις και η κρίση του καπιταλιστικού μοντέλου

Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση καθιστούν σταδιακά περιττή την ανθρώπινη εργασία σε τέτοιο βαθμό που αμφισβητείται η ίδια η βάση του καπιταλισμού, δηλαδή : η εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. Όπως διαπιστώνει έκθεση της Deutsche Bank τον Φεβρουάριο του 2026, όταν «το κεφάλαιο γίνεται εργασία», η αξία της πραγματικής-της ανθρώπινης εργασίας τείνει προς το μηδέν, οι μισθοί συρρικνώνονται και το καπιταλιστικό σύστημα, ως τέτοιο-καθίσταται λειτουργικά ξεπερασμένο. Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι η προοπτική αυτή —που αποκαλείται είτε «σημείο μηδενισμού της εργασίας» είτε «τεχνολογική ανεργία μαζικής κλίμακας»— οδηγεί σε ένα παράδοξο: αφθονία αγαθών αλλά κατάρρευση της ζήτησης, καθώς οι εργαζόμενοι στερούνται εισοδήματος για να καταναλώσουν.

Ο ρόλος της  ενέργειας  σε αυτήν την μετάβαση είναι κρίσιμος.  Τα κέντρα δεδομένων (data centers) της  τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, καθιστώντας την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα καίρια, τουλάχιστον σε αυτήν την ιστορική φάση. Για παράδειγμα η «Meta» κατασκευάζει τρεις νέες μονάδες φυσικού αερίου στη Λουιζιάνα, αυξάνοντας τις εκπομπές ρύπων της κατά 60%, ενώ η Google κατά 50%. Την ίδια ώρα, η Microsoft σχεδιάζει να επαναλειτουργήσει τον πυρηνικό σταθμό «Three Mile Island». Η νέα παραγωγική δύναμη-η AI- δεν είναι «πράσινη» δεδομένου ότι  «τρέφεται» με υδρογονάνθρακες. Αξιοσημείωτη η εσωτερική αντίφαση που εμφανίζεται: για να αναπτυχθεί, χρειάζεται ενέργεια, αλλά η ενέργεια αυτή προέρχεται από το παλιό μοντέλο που υποτίθεται ότι ξεπερνά.

2. Ο πόλεμος στο Ιράν ως έκφραση της κρίσης

Η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με τον βομβαρδισμό της Τεχεράνης και τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, δεν είναι πόλεμος για τα πυρηνικά ή τη δημοκρατία (αλλαγή καθεστώτος ψέλλισαν κάποιοι). Είναι πόλεμος για τη διατήρηση του Παλιού και συγκεκριμένα:

·        για την διατήρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος αλλά και

·        για τον έλεγχο των ενεργειακών ροών που τροφοδοτούν τις νέες παραγωγικές δυνάμεις.

 Το Ιράν αποτελεί «κόκκινο πανί» όχι επειδή διαθέτει πυρηνικά όπλα —η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιβεβαιώνει το αντίθετο— αλλά επειδή συνεργάζεται με την Κίνα και τη Ρωσία. Οι δύο αυτές χώρες έχουν ήδη αναπτύξει  εναλλακτικά οικονομικά μοντέλα,- συναλλαγές σε γιουάν ή και σε ρούβλια- αποκεντρωμένα συστήματα πληρωμών, αλλά και έχουν εισάγει στην παραγωγική διαδικασία τις Νέες Ποιοτικά Παραγωγικές Δυνάμεις (ίδίως η Κίνα).

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τον ιρανικό στρατό, (από τα οποία σε κανονικές συνθήκες  διακινούνταν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου) , είχε ήδη μέχρι τα τέλη Μαρτίου 2026 καταστροφικές συνέπειες:

οι εξαγωγές πετρελαίου των χωρών του Κόλπου μειώθηκαν κατά 36,4%, με απώλειες εσόδων που ξεπέρασαν τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, με προβλέψεις ότι θα μπορούσε να φτάσει τα 250 δολάρια σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης. Η Deutsche Bank προειδοποίησε ότι η σύγκρουση αυτή «θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη για τη διάβρωση της κυριαρχίας του πετροδολαρίου και την αρχή του πετρογουάν».

 

3. Η γεωπολιτική διάσταση: Ιμπεριαλισμός και υπεράσπιση της ηγεμονίας των ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν πολεμούν για να «σώσουν» κανέναν. Πολεμούν για να διατηρήσουν το δολάριο ως παγκόσμιο νόμισμα και για τον έλεγχο των ενεργειακών ροών. Η δολοφονία του Χαμενεΐ αποδεικνύει ότι ο στόχος  ήταν η εξόντωση κάθε εναλλακτικής περιφερειακής δύναμης στον τομέα εξόρυξης και διακίνησης ενεργειακών πόρων. Το Ιράν, ωστόσο, επέδειξε ανθεκτικότητα: συνέχισε να εκτοξεύει πυραύλους και drones εβδομάδες μετά την επίθεση, αποδεικνύοντας ότι η στρατιωτική πίεση δεν μπορεί να εξαλείψει την τεχνογνωσία και την αποφασιστικότητά του.

Η υποκρισία των ΗΠΑ είναι εντυπωσιακή. Την ίδια στιγμή που η Ουάσιγκτον απαιτεί από το Ιράν να κρατήσει ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ ως «διεθνή πλωτή οδό», οι  ίδιες οι ΗΠΑ  συντονίζουν με τις αρχές του Παναμά τον αποκλεισμό  κινεζικών εταιρειών από τη Διώρυγα του Παναμά, επικαλούμενες το Δόγμα Μονρόε. Αυτή η διπλωματική υποκρισία αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα της αντίφασης ανάμεσα στον λόγο και την πράξη που χαρακτηρίζει τον ιμπεριαλισμό στην σημερινή φάση της παρακμής του.

4. Η οικονομική διάσταση: Χρέος, πληθωρισμός και αποδολαριοποίηση

Τον Μάρτιο του 2026, το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 39 τρισ. Δολάρια. Οι υποχρεώσεις κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης-σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και το «Fortune»  ανέρχονται σε πάνω από 88 τρισ. δολάρια, δημιουργώντας ένα βουνό χρέους που καθιστά τις ΗΠΑ de facto αφερέγγυες.

Ο πόλεμος στο Ιράν επιδεινώνει δραματικά αυτή την κατάσταση. Το κόστος των στρατιωτικών επιχειρήσεων εκτιμάται σε πάνω από 200 δισ. δολάρια, ενώ η διακοπή των ενεργειακών ροών από τον Κόλπο προκαλεί πληθωριστικές πιέσεις που περιορίζουν την ευελιξία της Federal Reserve. Η Τζάνετ Γέλεν έχει προειδοποιήσει για τον κίνδυνο όταν η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ  αναγκάζεται να διατηρεί χαμηλά τα επιτόκια για να εξυπηρετήσει το χρέος, αντί να ελέγχει τον πληθωρισμό (που αυξήθηκε έτι περαιτέρω λόγω και των δασμών Τραμπ.

Την ίδια στιγμή, το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα έχει υποχωρήσει από 71% το 1999 στο 57% σήμερα, ενώ το κινεζικό γιουάν αυξάνει σταδιακά την παρουσία του. Η σύγκρουση επιταχύνει την τάση αποδολαριοποίησης, με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να συμμετέχουν στο έργο mBridge, μια πρωτοβουλία ψηφιακού νομίσματος της κεντρικής τράπεζας της Κίνας.

5. Η άνοδος της Κίνας και το τέλος της μονοπολικότητας

Η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε ΑΕΠ αγοραστικής δύναμης και ηγείται στην ανάπτυξη των νέων παραγωγικών δυνάμεων: 5G/6G με τη Huawei, ηλεκτρικά οχήματα με BYD και CATL, τεχνητή νοημοσύνη με DeepSeek και Baidu. Μέχρι το 2030, η Κίνα προβλέπεται να διαθέτει 400 γιγαβάτ πλεονάζουσας ηλεκτρικής ισχύος, τριπλάσια από τη σημερινή παγκόσμια ζήτηση των κέντρων δεδομένων, χωρίς κατ΄ανάγκη να εξαρτάται αποκλειστικά από τους υδρογονάνθρακες . Αυτή η ενεργειακή υπεροχή της επιτρέπει να τροφοδοτεί την τεχνολογική της ανάπτυξη χωρίς να εξαρτάται και από τα ασταθή Στενά του Ορμούζ.

Η κινεζική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» γίνεται ο νέος παγκόσμιος άξονας ανάπτυξης και συναλλαγών, προσφέροντας εναλλακτική λύση στο δυτικό μοντέλο. Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου (Global South) —Ιράν, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία— στρέφονται προς το Πεκίνο, αναγνωρίζοντας ότι το μέλλον είναι πολυπολικό. Άλλωστε συμμετέχουν στην γνωστή ομάδα των Κρατών BRICS. Η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι «δεν θα αγοράζει πλέον αμερικανικά όπλα», ενώ η Κίνα αρνήθηκε να εγγυηθεί οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία το τέλος του πολέμου που δεν περνά-δεν έχει την σφραγίδα-του ΟΗΕ.

6. Η ιδεολογική παλινδρόμηση και η κριτική μας  στις θεωρίες συνωμοσίας

Στο ιδεολογικό επίπεδο, η κρίση συνοδεύεται από μια επικίνδυνη παλινδρόμηση. Θεωρίες συνωμοσίας  —«Παγκόσμια Κυβέρνηση», «Μεγάλη Επαναφορά», «Διεθνής της Σιών», οικογένεια Ρότσιλντ— έχουν εισχωρήσει ακόμα και στον χώρο της αυτοαποκαλούμενης Αριστεράς. Αυτές οι αφηγήσεις δεν είναι απλώς λανθασμένες — είναι αντιδραστικές και αντιεπιστημονικές. Προσωποποιούν το κακό (ελίτ, μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους) αντί να αναλύουν τις συστημικές αντιφάσεις. Υπερασπίζονται έναν παλιό, γνώριμο κόσμο, φοβούμενες την αλλαγή που φέρνουν οι νέες τεχνολογίες. Αποτελούν ψευδαίσθηση κατανόησης που καλύπτει το κενό γνώσης για τις πραγματικές αντιθέσεις της εποχής μας.

Η πραγματική σύγκρουση είναι μεταξύ νέων και παλιών παραγωγικών δυνάμεων και όχι μεταξύ της κοινωνίας και της «μυστικής διεθνούς».. Όποιος μιλά για συνωμοσίες, αναπαράγει ακροδεξιά μήτρα, ακόμα κι αν ντύνει τον λόγο του με δήθεν προοδευτική φρασεολογία. Η επιστημονική ανάλυση απαιτεί να κοιτάξουμε κατάματα τις υλικές αντιφάσεις του συστήματος, όχι να καταφεύγουμε σε εξωραϊσμούς και προσωποποιήσεις.

7. Η νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων: Πολυπολικότητα και ρευστότητα

Το διεθνές σύστημα μετασχηματίζεται. Καθώς οι υφιστάμενες ισορροπίες αποδομούνται, το σήμερα εμφανίζεται άναρχο, ρευστό και κατακερματισμένο, κυριαρχούμενο από ένα υβριδικό δείγμα διπολισμού ή και πολυπολισμού. Από τη μία πλευρά είναι ο αυξανόμενος στρατηγικός ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας, ενώ από την άλλη αναδεικνύονται νέοι Περιφερειακοί  γεωπολιτικοί πόλοι, όπως η Ινδία, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Σαουδική Αραβία.

Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της μετάβασης. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια «κρίση» — είναι το τέλος της εποχής των φθηνών υδρογονανθράκων και η επιτάχυνση μιας μετάβασης όπου η ενέργεια γίνεται όπλο για την ταχύτητα επικράτησης των νέων παραγωγικών δυνάμεων. Η Ευρώπη βρίσκεται σε δυστοκία: από τη μια καταδικάζει την επίθεση, από την άλλη εξαρτάται ενεργειακά και εξοπλιστικά από τις ΗΠΑ.

8. Η πρόκληση για την προοδευτική σκέψη: Από τον φόβο στην απελευθέρωση

Η πρόκληση για μια αυθεντικά προοδευτική σκέψη σήμερα δεν είναι να αναζητά συνωμοσίες, αλλά να συλλάβει το νέο που γεννιέται μέσα στο παλιό. Να κατανοήσει ότι εισήλθαμε στην εποχή της Οικονομίας της Γνώσης, όπου οι νέες παραγωγικές δυνάμεις μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια κοινωνία απελευθέρωσης — αν δεν αφήσουμε τον φόβο για το άγνωστο να μας οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων και ιμπεριαλιστικών πολέμων.

Σήμερα, οι επαναστατικές δυναμικές δεν είναι στη Δύση. Είναι στον Global South-στον Παγκόσμιο Νότο. Είναι εκεί όπου το Ιράν αντιστέκεται, εκεί όπου η Κίνα οικοδομεί ένα εναλλακτικό μοντέλο, εκεί όπου οι νέες παραγωγικές δυνάμεις συναντούν παλιές αντι-ιμπεριαλιστικές  και αντιαποικιακές παραδόσεις. Η μετάβαση σε μια νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης απαιτεί:

• Διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο: Κάθε απόφαση για πόλεμο, κάθε εξοπλισμός, κάθε δαπάνη να είναι ορατή στον πολίτη-στην κοινωνία. Αν υπήρχε αυτό, ο πόλεμος στο Ιράν ίσως να μην είχε ξεκινήσει — ή τουλάχιστον οι πολίτες των ΗΠΑ θα ήξεραν γιατί πληρώνουν 200 δισ. δολάρια.
• Συμμετοχικό έλεγχο: Ψηφιακά δημοψηφίσματα από καίρια  ζητήματα πχ πολέμου και ειρήνης μέχρι τα τοπικά. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη — μπορεί να είναι εργαλείο δημοκρατίας ή καταστολής.
• Τεχνολογική λογοδοσία: Ανεξάρτητες επιτροπές πολιτών και επιστημόνων να ελέγχουν αλγόριθμους και τεχνητή νοημοσύνη.

Το σπάσιμο των δεσμών

Οι χειροπέδες του καπιταλισμού δεν κρατούν αιώνια. Ο Προμηθέας δεν έμεινε αιώνια Δεσμώτης στον βράχο. Τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής, που έσπασε τα δεσμά του. Σήμερα, το σπάσιμο των δεσμών δεν θα έρθει από έναν ημίθεο αλλά από την ΚΟΙΝΩΝΙΑ , τους εργαζόμενους, τους επιστήμονες, τους πολίτες που αντιλαμβάνονται ότι η οικολογική καταστροφή, οι πόλεμοι για τους πόρους και η τεχνολογική αλλαγή αφορούν όλους.

Ζούμε την αγωνία του παλιού κόσμου που πεθαίνει και τον πόνο του καινούριου που γεννιέται. Το ερώτημα είναι: Θα αφήσουμε τον φόβο για το άγνωστο να μας οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων και ιμπεριαλιστικών πολέμων; Ή θα χρησιμοποιήσουμε τις νέες παραγωγικές δυνάμεις — την τεχνητή νοημοσύνη, το blockchain, την κβαντική τεχνολογία — όχι για να βομβαρδίζουμε το Ιράν, αλλά για να οικοδομήσουμε μια κοινωνία διαφάνειας, συμμετοχής και πραγματικής δημοκρατίας; Η ιστορία δεν τελειώνει — αλλά μια εποχή τελειώνει. Το ερώτημα είναι αν η μετάβαση θα είναι κοινωνικά ελεγχόμενη ή εξαρτώμενη από καταστροφικές ελιτ.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94,  @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. 

Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη