Η Ενέργεια, ο Πόλεμος και η κρίση του Καπιταλισμού

 

Η Ενέργεια, ο Πόλεμος και η Κρίση του Καπιταλισμού

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Το παρόν δοκίμιο εξετάζει τον πόλεμο κατά του Ιράν ως έκφραση της θεμελιώδους αντίφασης της εποχής μας: της σύγκρουσης μεταξύ των νέων παραγωγικών δυνάμεων (Τεχνητή Νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, αυτοματισμοί) και των παλιών καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής. Συνδυάζοντας την προσέγγιση για την «κρυφή ενεργειακή ατζέντα» της Wall Street με τη διαλεκτική-υλιστική μέθοδο ανάλυσης καταλήγουμε  ότι ο πόλεμος δεν αποτελεί ούτε «συνωμοσία ελίτ» ούτε σύγκρουση για τη δημοκρατία. Αντίθετα, αποτελεί μια απεγνωσμένη στρατηγική διατήρησης του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος και ελέγχου των ενεργειακών ροών, σε μια εποχή που η ίδια η λογική του κεφαλαίου καθίσταται λειτουργικά ξεπερασμένη. Η ανάλυση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι ΗΠΑ, εγκλωβισμένες σε μια εσωτερική αντίφαση (πληθωρισμός από τις τιμές ενέργειας έναντι ανάγκης για χαμηλά επιτόκια για τη διαχείριση του χρέους), ηγούνται μιας αποτυχημένης ιμπεριαλιστικής εκστρατείας, επιταχύνοντας τη μετάβαση σε μια πολυπολική τάξη όπου η ενέργεια και η γνώση (tokens) αναδεικνύονται ως τα νέα πεδία ανταγωνισμού.

1. Η Μεθοδολογική Αφετηρία: Από την «Αφανή Αρμονία» στη Διαλεκτική του Πραγματικού

Η ανάλυση της τρέχουσας συγκυρίας απαιτεί την υπέρβαση τόσο των εμπειρικών προσεγγίσεων (οι οποίες βλέπουν τον πόλεμο ως σειρά συγκρούσεων για έδαφος ή ιδεολογία) όσο και των θεωριών συνωμοσίας (που προσωποποιούν το κακό σε «ελίτ» ή μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους). Όπως τόνισε ο Ηράκλειτος, «τη φύσει κρύπτεσθαι φιλεί»: η ουσία της πραγματικότητας είναι κρυμμένη πίσω από τα φαινόμενα. Ο διαλεκτικός υλισμός ολοκληρώνει αυτή την Ηρακλείτεια μέθοδο: δεν αναζητά τον ένοχο, αλλά την αντίφαση.

Η κεντρική αντίφαση της εποχής μας, δεν είναι η σύγκρουση «Δύσης-Ανατολής», ούτε «δημοκρατίας-αυταρχισμού». Είναι η εγγενής σύγκρουση μεταξύ:

1.      Νέων παραγωγικών δυνάμεων: Τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, φωτονική, ρομποτική, αυτοματισμοί. Αυτές οι δυνάμεις τείνουν να μηδενίσουν την ανθρώπινη εργασία, δημιουργώντας τεράστια αφθονία αλλά και κατάρρευση της ζήτησης (το παράδοξο της «αφθονίας χωρίς αγορά», όπως επιβεβαίωσε και η Deutsche Bank τον Φεβρουάριο του 2026).

2.     Παλιών σχέσεων παραγωγής: Βασίζονται ακόμα στη μισθωτή εργασία, την υπεραξία, το έθνος-κράτος και, κυρίως, στον έλεγχο της ενέργειας ως καυσίμου του συστήματος.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος  είναι η έκφραση της αγωνίας ενός συστήματος που πεθαίνει.

2. Η Ενεργειακή Ατζέντα: Η Wall Street, η Chevron και η Λεκάνη της Λεβαντίνης

Πρόσφατα άρθρα αποκαλύπτουν την υλική βάση της πολεμικής σύγκρουσης, αποδομώντας την επίσημη αφήγηση περί «πολέμου με επικεφαλής το Ισραήλ». Υποστηρίζουν τεκμηριωμένα ότι «το Ισραήλ δεν ηγείται των ΗΠΑ – οι ΗΠΑ ηγούνται του Ισραήλ». Πίσω από τον πόλεμο στη Γάζα, την Ουκρανία και το Ιράν βρίσκεται ένα ενιαίο γεωοικονομικό σχέδιο:

• Ο έλεγχος της Λεκάνης της Λεβαντίνης: Τα γιγαντιαία κοιτάσματα φυσικού αερίου στα ανοικτά της Συρίας, του Λιβάνου, του Ισραήλ και της Γάζας αντιπροσωπεύουν κέρδη τρισεκατομμυρίων. Η Chevron έχει στρατηγικά τοποθετηθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
• Ο αγωγός «Ποσειδώνας»: Αυτή η σχεδιαζόμενη υποδομή αποτελεί τον άμεσο γεωπολιτικό διάδοχο του Nord Stream, μεταφέροντας φυσικό αέριο από την ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη, αντικαθιστώντας το ρωσικό αέριο, όπως είχε δηλώσει ανοιχτά η Ursula von der Leyen το 2022.
• Ο πόλεμος ως επιχειρηματική πράξη: Η μεθοδολογία της «υπολογισμένης καταστροφής» (όπου η καταστροφή ακολουθείται από συμφωνίες ανοικοδόμησης και ενέργειας) δείχνει ότι η ίδια η σύγκρουση παράγει υπεραξία για το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα και τις ενεργειακές εταιρείες.

Η ανάλυση αυτή ενσωματώνεται τέλεια στο διαλεκτικό σχήμα: η νέα παραγωγική δύναμη (η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία απαιτεί τεράστια ενεργειακά φορτία) δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς τους υδρογονάνθρακες. Καθώς η Meta, η Google και η Microsoft στρέφονται ξανά σε μονάδες φυσικού αερίου και πυρηνική ενέργεια (Three Mile Island), η ενέργεια γίνεται το πεδίο μάχης.

3. Ο Πόλεμος κατά του Ιράν είναι για το Πετρογουάν

Η επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου 2026 κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας του Αλί Χαμενεΐ, δεν ήταν μια «απάντηση» σε πυρηνική απειλή (η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιβεβαίωνε την απουσία οπλικού προγράμματος) αλλά  μια κίνηση αντιπερισπασμού:

• Κατάρρευση του πετροδολαρίου: Ο στόχος του πολέμου είναι να αποτραπεί η μετάβαση στο πετρογουάν. Το Ιράν, μέσω της συνεργασίας του με Κίνα και Ρωσία, αποτελούσε κόμβο ενός εναλλακτικού νομισματικού συστήματος.
• Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ: Η ιρανική απάντηση μείωσε τις εξαγωγές της περιοχής κατά 36,4%, εκτοξεύοντας την τιμή του πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων. Αυτό, όμως, δημιούργησε ένα αυτοκαταστροφικό πλήγμα για την ίδια την Αμερική.
• Η αντίφαση των ΗΠΑ: Η κυβέρνηση Τραμπ βρέθηκε εγκλωβισμένη σε μια ασύμβατη εσωτερική αντίφαση. Από τη μια, η ανάγκη για χαμηλά επιτόκια για τη μείωση του τεράστιου χρέους (39 τρισ. δολάρια). Από την άλλη, ο πόλεμος στο Ιράν προκάλεσε ενεργειακό σοκ, πυροδοτώντας πληθωρισμό, αναγκάζοντας την Federal Reserve να διατηρήσει υψηλά τα επιτόκια. Η μια στρατηγική ακύρωνε την άλλη.

4. Η Γεωστρατηγική Αυταπάτη: Το Αεροπλανοφόρο ενάντια στο Drone

Η ανάλυση για τη στρατιωτική διάσταση αποκαλύπτει την οπισθοδρόμηση του αμερικανικού μοντέλου. Η προσπάθεια ελέγχου των Στενών του Ορμούζ απέτυχε παταγωδώς:

• Παρωχημένα οπλικά συστήματα: Τα αεροπλανοφόρα, βασισμένα σε τακτικές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, κατέστησαν ευάλωτα απέναντι στην κυριαρχία των drones και των υπερηχητικών πυραύλων που ανέπτυξε το Ιράν.
• Η αδυναμία αποκλεισμού της Κίνας: Η στρατηγική των ΗΠΑ στόχευε στην αποκοπή του Πεκίνο από την ενέργεια. Ωστόσο, η Ρωσία έχει ήδη δηλώσει ότι καλύπτει το ενεργειακό κενό της Κίνας, ενώ η ίδια η Κίνα διαθέτει στρατηγικά αποθέματα για 140 ημέρες. Η Ουάσιγκτον πολεμά έναν αντίπαλο που έχει ήδη απεξαρτηθεί από τα πεδία μάχης.

Αυτό οδηγεί σε μια ιστορική ειρωνεία: οι ΗΠΑ, οι οποίες κάποτε εκπροσωπούσαν την αιχμή της τεχνολογικής παραγωγής, σήμερα πολεμούν για να διατηρήσουν τον έλεγχο ενός παλιού ενεργειακού μοντέλου, χρησιμοποιώντας στρατιωτική τεχνολογία που έχει καταστεί απαρχαιωμένη.

5. Η Νέα Τάξη: Η Άνοδος του Παγκόσμιου Νότου, το Token και το Τέλος της Μονοπολικότητας

Η θεμελιώδης μετάβαση, ωστόσο, λαμβάνει χώρα σε δύο παράλληλα επίπεδα:

1.      Στο γεωπολιτικό επίπεδο: Η μονοπολικότητα τελείωσε. Χώρες του Global South (Ιράν, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία, Σαουδική Αραβία) στρέφονται στο Πεκίνο και υιοθετούν το mBridge (ψηφιακό νόμισμα Κεντρικών Τραπεζών). Το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια αποθέματα κατρακύλησε από 71% σε 57%. Η Ευρώπη, με ηγεσίες σαν την Κάλλας και τη Φον ντερ Λάιεν, είναι πολιτικά και ηθικά αποσυντεθειμένη.

2.     Στο παραγωγικό επίπεδο: Εισερχόμαστε στην εποχή της «Οικονομίας της Γνώσης». Αναδείξαμε ήδη ότι το token αποτελεί τη νέα βασική μονάδα μέτρησης αξίας. Όπως το πετρέλαιο τροφοδότησε τη βιομηχανική επανάσταση, το token (το παραγόμενο από ΑΙ) τροφοδοτεί την επανάσταση της γνώσης.

Η Κίνα παράγει ήδη 140 τρισεκατομμύρια tokens ημερησίως, διαθέτει 4,7 εκατομμύρια αποφοίτους STEM ετησίως και ελέγχει την παραγωγή των μετασχηματιστών (των κρίσιμων εξαρτημάτων για την ενέργεια των data centers). Αντίθετα, οι ΗΠΑ μετατρέπουν τους επιστήμονές τους σε «gig workers» (οικονομία της πλατφόρμας), υπονομεύοντας τη δημόσια έρευνα. Η αντίφαση είναι κορυφαία: για να τροφοδοτήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη (το μέλλον), το σύστημα χρειάζεται μετασχηματιστές (ενέργεια) και επιστήμονες (γνώση). Όταν όμως η Κίνα ελέγχει το 60% των μετασχηματιστών και οι ΗΠΑ απολύουν τους επιστήμονες, το τέλος είναι προδιαγεγραμμένο.

Από τον Προμηθέα στον Ηρακλή – Η Κοινωνία ενάντια στα Δεσμά

Ο πόλεμος κατά του Ιράν δεν είναι ούτε μια ήττα ούτε μια νίκη. Είναι το συμπτωματικό σημείο όπου ένας κόσμος που πεθαίνει συγκρούεται με έναν κόσμο που γεννιέται. Ο διαλεκτικός υλισμός, μακριά από θεωρίες συνωμοσίας που προσωποποιούν το κακό σε τραπεζίτες ή σε πολιτικούς, αποκαλύπτει την αντικειμενική κίνηση: οι νέες παραγωγικές δυνάμεις (ΤΝ, tokens, αυτοματισμός) καθιστούν το καπιταλιστικό πλαίσιο περιττό. Η αντίδραση αυτού του συστήματος είναι ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος, όχι για να κερδίσει, αλλά για να καθυστερήσει το αναπόφευκτο.

Η χειραφέτηση δεν θα έρθει από ημίθεους. Ο Ηρακλής που θα σπάσει τα δεσμά του Προμηθέα είναι η ίδια η κοινωνία: οι πολίτες, οι εργαζόμενοι, οι επιστήμονες. Η μετάβαση απαιτεί διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο, συμμετοχικό έλεγχο και τεχνολογική λογοδοσία. Το ερώτημα δεν είναι αν το παλιό σύστημα θα καταρρεύσει, αλλά αν η νέα εποχή της αφθονίας που γεννά η γνώση θα οδηγηθεί σε ολοκληρωτικό έλεγχο (ακροδεξιοί μύθοι και πολεμικές ολιγαρχίες) ή σε μια κοινωνία απελευθέρωσης, όπου το token θα μετρά την ανθρώπινη δημιουργικότητα και όχι το χρέος. Ο πόλεμος στο Ιράν είναι η κραυγή ενός γίγαντα που πέφτει· το αν θα παρασύρει τα πάντα ή θα αφυπνίσει την ανθρωπότητα, είναι το μόνο πραγματικό γεωοικονομικό διακύβευμα.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου: Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη