ΟΙ ΘΕΟΜΠΑΙΧΤΕΣ

Οι θεομπαίχτες εκμεταλλεύονται την Θρησκεία στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. 

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Στο πεδίο της πολιτικής επικοινωνίας, η επίκληση της θρησκείας αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα και πιο ισχυρά εργαλεία πολιτικής χειραγώγησης. Στο παρόν κείμενο εξετάζουμε μια εντυπωσιακή σύμπτωση:

Τρεις εμπόλεμες αντιμαχόμενες δυνάμεις -ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν- υιοθετούν μια κοινή στρατηγική εσωτερικής συσπείρωσης, εργαλειοποιώντας τις Αβρααμικές παραδόσεις για να προσδώσουν ηθική και πολιτική νομιμοποίηση σε μια ένοπλη σύρραξη, σε έναν πόλεμο. Είμαστε μάρτυρες  ενός ανταγωνισμού θεολογικών αφηγήσεων. Ωστόσο, όπως θα υποστηρίξουμε, η επιστημονική προσέγγιση και ανάλυση αποκαλύπτει, ότι δεν πρόκειται για "πόλεμο θρησκειών", αλλά για την ιδεολογική ίσως ιδεοληπτική  επίφαση ενός βαθύτερου γεωοικονομικού ανταγωνισμού που πηγάζει από την άνιση ανταλλαγή και την εγγενή τάση του κεφαλαίου για συνεχή συσσώρευση – μια τάση που το «υποχρεώνει» να λειτουργεί ιμπεριαλιστικά, μετατρέποντας τη θρησκεία σε «όπλο μαζικής χειραγώγησης».

 

I. Οι βασικές απόψεις των Θρησκειών αυτών

Για να κατανοήσουμε την εκμετάλλευση της θρησκευτικής πίστης από θεομπαίχτες πολιτικούς , πρέπει πρώτα να εντοπίσουμε τα δογματικά σημεία που καθίστανται ευάλωτα σε πολιτική εκμετάλλευση:

1.      Ιουδαϊσμός (Ισραήλ): Η βάση της επιχειρηματολογίας εδράζεται στην έννοια του "Εκλεκτού Λαού" και στην ιστορική μνήμη της εξόντωσης. Οι αναφορές του Νετανιάχου  ανακοίνωσε την έναρξη του πολέμου στις 28.2.2026 και δήλωσε: «"Αδέλφια μου και αδελφές μου, σε δύο ημέρες θα γιορτάσουμε τη γιορτή του Πουρίμ. Πριν από 2.500 χρόνια, στην αρχαία Περσία, ένας εχθρός ξεσηκώθηκε εναντίον μας με τον ίδιο ακριβώς στόχο: να εξοντώσει ολοκληρωτικά τον λαό μας Αλλά ο Μαρδοχαίος ο Εβραίος και η βασίλισσα Εσθήρ, με το θάρρος και την εφευρετικότητά τους, έσωσαν τον λαό μας». Η υπενθύμιση της γιορτής του Πουρίμ, του Αμάν (Πέρσης διώκτη) και των Αμαληκίτων, δεν είναι απλώς ιστορικές υπενθυμίσεις, αλλά θεολογικές εντολές επιβίωσης. Στην Παλαιά Διαθήκη, η εντολή για εξόντωση των Αμαληκιτών (Σαμουήλ Α΄ 15:3) χρησιμοποιείται ως πρότυπο για την ολοκληρωτική καταστροφή του εχθρού, μετατρέποντας έναν γεωπολιτικό αντίπαλο (το Ιράν) σε έναν υπαρξιακό, μετα-ιστορικό εχθρό.

2.     Χριστιανισμός (ΗΠΑ): Ο αμερικανικός ευαγγελικός χριστιανισμός, όπως αποτυπώνεται στα λόγια του Πέτε Χέγκσεθ και της ομάδας Τραμπ, λειτουργεί με δύο άξονες. Ο πρώτος είναι η επιστροφή στο μεσαιωνικό ιδεώδες του Deus Vult (Ο Θεός το θέλει), όπου η βία όχι απλώς δικαιολογείται αλλά καθίσταται ιερή πράξη. Ο δεύτερος είναι ο Χριστιανικός Σιωνισμός: η πεποίθηση ότι η εδραίωση του Ισραήλ και η καταστροφή των εχθρών του είναι προαπαιτούμενο για τη Δευτέρα Παρουσία και τον Αρμαγεδδώνα. Εδώ, η θρησκεία γίνεται το όχημα για τις όποιες ιμπεριαλιστικές γεωοικονομικές αλλαγές .

3.     Ισλάμ (Ιράν): Στην περίπτωση του Ιράν, η πολιτική θεολογία είναι συνταγματικά ενσωματωμένη. Ο Δωδεκατιστικός  Σιϊσμός φέρει την ισχυρή έννοια του μαρτυρίου (shahadat) και της μεσσιανικής αναμονής για την επιστροφή του Κρυφού Ιμάμη. Η δολοφονία του Αγιατολάχ Χαμενεΐ ενεργοποίησε αυτό το αφήγημα: ο ηγέτης γίνεται μάρτυρας, η ήττα μεταμορφώνεται σε ηθική νίκη και ο πόλεμος μετατρέπεται από εθνική άμυνα σε ιερό καθήκον.

II. Τρόποι πολιτικής εκμετάλλευσης.

Πολιτικοί και από τις τρεις πλευρές επιχειρούν μια συστηματική "μετουσίωση" της γεωπολιτικής σε θεολογία. Η διαδικασία αυτή ακολουθεί συγκεκριμένα βήματα:

• Ιστορικοφανής Αναλογία: Ο Νετανιάχου δεν λέει απλώς ότι το Ιράν είναι επικίνδυνο. Τοποθετεί την Ισλαμική Δημοκρατία στη θέση της αρχαίας Περσίας και τον εαυτό του στη θέση του Μαρδοχαίου, δημιουργώντας μια διαχρονική αφήγηση διωγμού που απαιτεί προληπτική σωτηρία.
• Αποκάλυψη της Βίας: Ο Χέγκσεθ, μέσα στο Πεντάγωνο, στη διάρκεια «ευαγγελικής ακολουθίας στο Πεντάγωνο στις 25 Μαρτίου» δεν ζητάει απλώς νίκη. Επικαλείται τον Θεό για να "σπάσει τα δόντια" των εχθρών. Αυτή η γλώσσα αφαιρεί την πολιτική ευθύνη από τον άνθρωπο και την μεταβιβάζει στο θείο, "αγιάζοντας" τις εντολές για βία και απαλλάσσοντας τον εκτελεστή από ηθικούς ενδοιασμούς.
• Μεσσιανική Νομιμοποίηση: Η αφήγηση ότι "ο Τραμπ έχει χριστεί για να προκαλέσει τον Αρμαγεδδώνα" ή ότι η υπεράσπιση του Ιράν είναι προάγγελος της επιστροφής του Ιμάμη, μετατρέπει μια συγκρουσιακή πολιτική απόφαση σε κοσμικό πεπρωμένο. Ο πολιτικός ηγέτης παύει να είναι διαχειριστής των κρατικών υποθέσεων και αναδεικνύεται σε εσχατολογικό πρόσωπο.

III. Κριτική: Η Θρησκοληψία ως "Όπιο του Λαού».

Εδώ, η επιστήμη προσφέρει τα εργαλεία για να διαλύσουμε τις αυταπάτες. Η θρησκευτική πίστη παύει να είναι ο παρηγορητικός στεναγμός του καταπιεσμένου ή η "καρδιά" μιας άκαρδης πραγματικότητας. Αντίθετα, εργαλειοποιείται πλήρως: μετατρέπεται σε όπλο στα χέρια των καταπιεστών, προκειμένου να χειραγωγήσουν τα πλήθη προς όφελος της κυρίαρχης ελίτ.

1.      Το Ιδεολογικό-θεσμικό  εποικοδόμημα
Από τη  σκοπιά του ιστορικού υλισμού, οι θρησκείες αποτελούν μέρος του εποικοδομήματος. Όταν οι θεσμοί τους (Εκκλησία, Συναγωγή, Τέμενος) συγχωνεύονται και εν πολλοίς ταυτίζονται  με τον κρατικό μηχανισμό ή τα συμφέροντα του κεφαλαίου, χάνουν την όποια ανεξάρτητη ηθική τους αυτονομία. Ας αντιπαραβάλλουμε την Καθολική Εκκλησία -δήλωση του Πάπας που έχει αποκαλέσει τον πόλεμο "σκάνδαλο για ολόκληρη την ανθρώπινη οικογένεια", "ανήθικο" και "άδικο" με τους ευαγγελικούς κύκλους να συμπλέουν με το Πεντάγωνο και τον Λευκό Οίκο. Αυτό δεν είναι τυχαίο: αντιπροσωπεύει τη διαλεκτική αντίφαση εντός του ίδιου του θρησκευτικού πεδίου. Η θρησκεία, όταν γίνεται "κρατική" ή "εθνικιστική", μετατρέπεται από χώρος ηθικής αναζήτησης σε ιδεολογικό μηχανισμό αναπαραγωγής της κυρίαρχης εξουσίας. Η χρήση των Γραφών για να δικαιολογηθεί η δολοφονία αρχηγών κρατών ή η εξόντωση πληθυσμών αποτελεί την απόλυτη αλλοτρίωση του θρησκευτικού συναισθήματος.

2.     Κριτική στους Πολιτικούς: Οι Φορείς των Υλικών Συμφερόντων
Ο διαλεκτικός υλισμός μας διδάσκει ότι η συνείδηση των ανθρώπων καθορίζεται από την κοινωνική τους ύπαρξη. Οι πολιτικοί που χρησιμοποιούν τη θρησκεία δεν είναι "πιστοί" που παρεκτράπηκαν, αλλά φορείς συγκεκριμένων υλικών συμφερόντων. Η κυβέρνηση Νετανιάχου συντηρείται από έναν συνασπισμό θρησκευόμενων Σιωνιστών, που αντιπροσωπεύουν συμφέροντα εποικισμού. Η κυβέρνηση Τραμπ εκφράζει τη συμμαχία του μεγάλου κεφαλαίου με τον ριζοσπαστικό ευαγγελικό χριστιανισμό, που εξασφαλίζει την γεωπολιτική κυριαρχία των ΗΠΑ, την άνιση ανταλλαγή, την επικράτηση και μεγέθυνση των συμφερόντων των ολιγαρχών που υπηρετούν ως πιστοί υπηρέτες.
Η επίκληση του "Θείου Σχεδίου" είναι ο ιδεολογικός  φερετζές του πραγματικού σχεδίου που είναι :

ο έλεγχος των ενεργειακών πόρων της Μέσης Ανατολής, η διατήρηση της στρατιωτικής ηγεμονίας των ΗΠΑ και η διασφάλιση της περιφερειακής υπεροχής του Ισραήλ.

Οι πολιτικοί δεν "χρησιμοποιούν" απλώς τη θρησκεία ως όχημα. Ενσωματώνονται σε αυτήν, μετατρέποντας την ίδια τη θρησκευτική γλώσσα σε εμπόρευμα πολιτικής ανταλλαγής. Όπως η αξία ενός εμπορεύματος αποκρύπτει την εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης, έτσι και η γλώσσα του "ιερού πολέμου" αποκρύπτει την πραγματική υλική βάση της σύγκρουσης.

Η Διαλεκτική της Χειραγώγησης

Η παράλληλη χρήση θρησκευτικών αφηγήσεων από ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν δεν συνιστά μια πολιτισμική σύγκρουση (το λεγόμενο «Clash of Civilizations»), αλλά μια σύγκρουση οικονομικών συμφερόντων, η οποία εκφράζεται μέσω θεολογικών συμβόλων. Η πραγματική κριτική δεν μπορεί να περιοριστεί στην καταγγελία της «κακής χρήσης» της θρησκείας.

Η πολιτική  επιστήμη οφείλει να απαλλαγεί από την ανάγκη να επικαλείται το υπερφυσικό για να δικαιολογεί τα επίγεια συμφέροντα. Μόνο όταν οι λαοί αναγνωρίσουν ότι ο πραγματικός εχθρός δεν βρίσκεται στο «άλλο θρήσκευμα», αλλά στην κοινή υλική βάση της εκμετάλλευσης, θα αρθεί η δυνατότητα αυτής της χειραγώγησης. Μέχρι τότε, η θρησκεία θα παραμένει η «ιδεολογική ομπρέλα» κάτω από την οποία η πολιτική εξουσία ασκεί την πιο ωμή βία, ντυμένη με τα άμφια της ιερότητας

Η δήθεν Προοδευτική ανάλυση Ταύτιση με την Ακροδεξιά

 

Η δήθεν Προοδευτική ανάλυση: Ταύτιση με την Ακροδεξιά Μήτρα της Συνωμοσιολογίας .

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Με αφορμή τον πόλεμο ΗΠΑ & Ισραήλ κατά Ιράν βγήκαν στις δημόσιες ρούγες κάθε λογής αναλυτές, κάποιοι να μας «διαφωτίσουν», κάποιοι να μας ενημερώσουν, κάποιοι να μας «χειραγωγήσουν». Βασικό χαρακτηριστικό των τελευταίων η άκρατη συνομωσιολογία, αλλά και είτε η ιδεολογική τους θολούρα είτε η ανεπάρκεια τους στην ανάλυση. Υπάρχουν δε περιπτώσεις που συνυπάρχει μια επιτηδευμένη δήθεν προοδευτική φρασεολογία με ακροδεξιά επιχειρήματα, αλλά και  με σάλτσα από ολίγη μαρξιστική ορολογία.

Το φαινόμενο αυτό, όσο παράδοξο κι αν φαίνεται, δεν είναι μια απλή πολιτική παρέκκλιση, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης ιστορικής καμπής. Μπροστά στην αδυναμία κατανόησης της τεκτονικής αλλαγής που συντελείται στο επίπεδο της Παραγωγικής Διαδικασίας -των Νέων παραγωγικών Δυνάμεων και Παραγωγικών Σχέσεων, το παλιό πολιτικό σύστημα καταφεύγει σε ερμηνευτικά σχήματα του 19ου αιώνα, ντύνοντας τον αντιδραστικό πανικό του με το προσωπείο της ριζοσπαστικής κριτικής.

Οι θεωρίες συνωμοσίας που αναπαράγονται ευρέως –περί «Παγκόσμιας Κυβέρνησης» και «Μεγάλης Επαναφοράς» έως τη στοχοποίηση «οικογενειών» όπως πχ οι Ρότσιλντ ή η χρήση του όρου «Διεθνής της Σιών»– αποτελούν, στην ουσία, μια ιδεολογική παλινδρόμηση. Η πολιτική επιστήμη έχει τεκμηριώσει, ότι τέτοιες αφηγήσεις έχουν βαθιά ακροδεξιά και συντηρητική μήτρα. Πρώτον, γιατί προσωποποιούν το κακό: αντί να αναλύουν συστημικές αντιφάσεις (όπως οι αντιφάσεις και η εξ αυτών κρίση του καπιταλισμού), αναζητούν «αποδιοπομπαίους τράγους» –«Σιωνιστές», «σκοτεινές ελίτ», μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους. Αυτή η μέθοδος, που μετατρέπει την πολιτική ανάλυση σε κυνήγι μαγισσών, είναι ο πυρήνας της φασιστικής ρητορικής που οδήγησε σε πογκρόμ και ολοκαυτώματα.

 Δεύτερον, διότι είναι βαθιά αντιδραστική: υπερασπίζεται έναν παλιό, γνώριμο κόσμο, φοβούμενη την αλλαγή που φέρνουν οι νέες τεχνολογίες. Αυτός ο λουδιτισμός, η εχθρότητα προς τη μηχανή, συνιστά τον πυρήνα του συντηρητισμού, όχι της προοδευτικής σκέψης.

Η διείσδυση αυτών των αφηγημάτων στον χώρο της αυτοαποκαλούμενης «αριστεράς» εξηγείται από τη «θεωρία του πετάλου»: τα άκρα του πολιτικού φάσματος συγκλίνουν στην εχθρότητά τους προς το φιλελεύθερο σύστημα. Αντί για μια επιστημονική  προσέγγιση με βάση τις αρχές του διαλεκτικού υλισμού, υιοθετούν την αντιεπιστημονική άποψη ότι μια κλειστή ομάδα ελίτ σχεδιάζει την εξαθλίωση των λαών. Η λεγόμενη «Μεγάλη Επαναφορά» μετατρέπεται έτσι από ένα αμφιλεγόμενο οικονομικό φόρουμ σε ένα δήθεν σχέδιο παγκόσμιας υποδούλωσης. Η κριτική στον καπιταλισμό αντικαθίσταται από τον αντισημιτισμό, με τον όρο «Σιωνιστές» να λειτουργεί ως ευπρεπής μεταμφίεση παλαιών στερεοτύπων για την «εβραϊκή κυριαρχία» στις τράπεζες και τα μέσα ενημέρωσης. Αυτή η ρητορική, που θυμίζει τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», δεν είναι ανάλυση προοδευτική, δεν είναι ανάλυση με προοδευτικό πρόσημο, αλλά η αναβίωση της ναζιστικής προπαγάνδας, η οποία καπηλεύτηκε την κοινωνική οργή για να τη στρέψει σε ρατσιστικά μονοπάτια.

Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η ιδεολογική αποδόμηση αυτών των μύθων, αλλά η κατανόηση του γιατί γεννιούνται. Η πραγματική σύγκρουση της εποχής μας δεν είναι μεταξύ ενός «αγνού λαού» και μιας «μυστικής διεθνούς». Είναι η σύγκρουση ανάμεσα στις:

v νέες παραγωγικές δυνάμεις –τεχνητή νοημοσύνη, ρομποτική, κβαντική υπολογιστική–που δημιουργούν τις νέες Παραγωγικές Σχέσεις  

v παλιές παραγωγικές σχέσεις που βασίζονται στην μισθωτή εργασία-την υπεραξία  και που οργανώνουν την κοινωνία με βάση το πρότυπο του έθνους-κράτους.

 Η Παραγωγική βάση αλλάζει ριζικά. Όταν η τεχνολογία αρχίζει να καθιστά περιττή την ανθρώπινη εργασία, η καπιταλιστική λογική της υπεραξίας τίθεται υπό αμφισβήτηση. Αυτό που ζούμε είναι η αγωνία του παλιού κόσμου –κρατών, παραδοσιακών ελίτ, γραφειοκρατιών– να επιβιώσει σε ένα νέο τεχνολογικό περιβάλλον που τον καθιστά οικονομικά και πολιτικά περιττό.

Μέσα σε αυτό το κενό ερμηνείας, οι θεωρίες συνωμοσίας λειτουργούν ως ο «θόρυβος» της μετάβασης, δηλαδή αυτές οι θεωρίες συνωμοσίας καλύπτουν το «κενό» που δημιουργείται όταν οι άνθρωποι δεν μπορούν να εξηγήσουν πειστικά τις ραγδαίες αλλαγές γύρω τους. Είναι η ψευδαίσθηση της κατανόησης σε μια εποχή που η πολυπλοκότητα ξεπερνά τις παραδοσιακές αναλυτικές προσεγγίσεις. Οι αλγόριθμοι των social media, αυτοί οι νέοι μηχανισμοί ιδεολογικής ηγεμονίας, δεν κάνουν τίποτα άλλο από το να ενισχύουν αυτόν τον θόρυβο, προωθώντας αφηγήσεις που προκαλούν φόβο και διχασμό, γιατί αυτές κρατούν τον χρήστη παγιδευμένο στην πλατφόρμα. Έτσι, ο «αριστερός» που νομίζει ότι αντιστέκεται στο σύστημα, καταναλώνει ένα προϊόν του ίδιου του συστήματος, παγιδευμένος σε μια αντιφατική ταυτότητα: «προοδευτική» φρασεολογία με ακροδεξιό περιεχόμενο.

Συμπερασματικά, η σύνδεση ενός γεωπολιτικού γεγονότος όπως ο πόλεμος στο Ιράν με

•  φαντασιακά σχέδια «ελέγχου πληθυσμού» ή και
• δήθεν Ανταγωνισμού ΗΠΑ-Κίνας-Ρωσίας για την καπιταλιστική ηγεμονία 

είναι όχι μόνο εσφαλμένη, αλλά και ιδεολογικά αντιδραστική και επομένως επικίνδυνη.

Αποτελεί άρνηση ή ακόμα και αδυναμία ιδεολογικής συγκρότησης να δούμε κατάματα την πραγματική αντίθεση:

την αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από την τεχνολογία και

την αγωνιώδη προσπάθεια του παλιού συστήματος να επιβάλει ξεπερασμένες μορφές κυριαρχίας. 

Η πρόκληση για μια αυθεντικά προοδευτική σκέψη σήμερα δεν είναι να αναζητά συνωμοσίες, αλλά να συλλάβει το νέο που γεννιέται μέσα στο παλιό, να κατανοήσει ότι εισήλθαμε στην εποχή της Οικονομίας της Γνώσης. 

Να αναλύσει πώς οι νέες παραγωγικές δυνάμεις μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια κοινωνία απελευθέρωσης, αντί να αφήσει τον φόβο για το άγνωστο να την οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων που, στο όνομα μιας δήθεν ριζοσπαστικής κριτικής, υπηρετούν την πιο σκοτεινή συντήρηση.

 Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη

ΠΡΟΣ ΠΤΩΧΕΥΣΗ ΟΙ ΗΠΑ ;

 

               ΗΠΑ: De Facto ΑΦΕΡΕΓΓΥΕΣ.

Η ΠΤΩΧΕΥΣΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΗΣ. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Στις 23 Μαρτίου 2026, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ δημοσίευσε στοιχεία που θα έπρεπε να προκαλέσουν παγκόσμιο σεισμό. Με αρνητική καθαρή θέση 41,72 τρισ. δολαρίων και συνολικές υποχρεώσεις που ξεπερνούν τα 136 τρις. δολάρια (πενταπλάσιο του ΑΕΠ), οι Ηνωμένες Πολιτείες κηρύχθηκαν de facto αφερέγγυες. Το γεγονός ότι αυτή η είδηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη από τα mainstream μέσα ενημέρωσης δεν αναιρεί τη σημασία της — ίσως την ενισχύει, ως ένδειξη μιας βαθιάς άρνησης που χαρακτηρίζει πολλές ιστορικές καταρρεύσεις αυτοκρατοριών.

Θα επιχειρήσουμε να αναλύσουμε τις πολυεπίπεδες συνέπειες αυτής της δημοσιονομικής κατάρρευσης, εκλαϊκεύοντας τα στοιχεία και εξετάζοντας τις πολυεπίπεδες επιπτώσεις στις ΗΠΑ, την παγκόσμια οικονομία, το μέτωπο Ρωσίας-Ουκρανίας και την άνοδο της Κίνας ως της νέας παγκόσμιας δύναμης.

                                     Μέρος Α

Παράθεση στοιχείων. Το μέσο Αμερικανικό νοικοκυριό που Χρωστάει το σπίτι του

Η Μέθοδος της «Οικογενειακής Κλίμακας»

Για να κατανοήσουμε το μέγεθος της κρίσης, ας ακολουθήσουμε τη μέθοδο των Hanke και Walker: διαιρούμε όλα τα νούμερα κατά 100 εκατομμύρια (αφαιρούμε οκτώ μηδενικά). Το αποτέλεσμα είναι ένα νοικοκυριό με τα εξής χαρακτηριστικά:

Μεγέθη	Ποσά
Ετήσια Εισοδήματα	$52.446
Ετήσιες Δαπάνες	$73.378
Ετήσιο Έλλειμμα	$20.932 (40% πάνω από τα έσοδα!)
Συνολικά Περιουσιακά Στοιχεία	$60.554
Συνολικές Υποχρεώσεις	$1.361.788
Καθαρή Θέση	-$1.301.234

Αυτό το νοικοκυριό δεν είναι απλώς «χρεωμένο» — είναι τεχνικά πτωχευμένο. Ο λόγος χρέους προς περιουσιακά στοιχεία υπερβαίνει το 22:1. Κανένα τραπεζικό ίδρυμα δεν θα χορηγούσε δάνειο σε τέτοιο νοικοκυριό. Κανένας λογιστής δεν θα υπέγραφε ισολογισμό με τέτοια δομή.

Η Δυναμική του Χρέους. Ο Φαύλος Κύκλος

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι το απόλυτο μέγεθος του χρέους, αλλά η ταχύτητα επιδείνωσης:

• Επιδείνωση 2024-2025: 2,07 τρις. δολάρια σε ένα μόνο έτος
• Αύξηση Medicare Part B: 6,9 τρις. δολάρια (σε 75ετή βάση)
• Αύξηση Social Security: 2,5 τρις. δολάρια

Αυτό σημαίνει ότι το «νοικοκυριό» όχι μόνο ξοδεύει περισσότερα από όσα κερδίζει, αλλά και οι υποχρεώσεις του αυξάνονται εκθετικά λόγω δημογραφικών αλλαγών (γήρανση πληθυσμού) και υγειονομικού κόστους.

Οι Μη χρηματοδοτούμενες Υποχρεώσεις

Τα 88,4 τρισ. δολάρια σε 75ετείς υποχρεώσεις κοινωνικής ασφάλισης αντιπροσωπεύουν υποσχέσεις ,που έχουν δοθεί σε γενιές Αμερικανών. Δεν είναι «χρέος» με τη στενή έννοια (δεν υπάρχουν ομόλογα), αλλά είναι πολιτικές δεσμεύσεις που αν δεν τηρηθούν, θα οδηγήσουν σε κοινωνική αναταραχή.

                                  Μέρος Β

Συνέπειες για τις ΗΠΑ

Β1. Ως υπερδύναμη: Το τέλος της Παγκόσμιας Ηγεμονίας;

Η στρατιωτική και πολιτική υπεροχή των ΗΠΑ στηρίχθηκε πάντα στην οικονομική τους ευρωστία. Το «Το Κράτος της παγκόσμιας Αστυνομίας» απαιτεί πόρους:

• Στρατιωτικός Προϋπολογισμός: Πάνω από $800 δισ. ως 1 τρις ετησίως, και πλέον $ 1,5 τρις κατ’ απαίτηση Τραμπ
• Βάσεις στο Εξωτερικό: 750+ εγκαταστάσεις σε 80 και πλέον χώρες
• Βοήθεια στο Εξωτερικό: Δεκάδες δισεκατομμύρια σε συμμάχους

Με καθεστώς δημοσιονομικής κατάρρευσης, αυτό το μοντέλο καθίσταται μη βιώσιμο. Οι επιλογές είναι δρακόντειες:

1.      Περικοπές Άμυνας: Μείωση της στρατιωτικής παρουσίας παγκοσμίως

2.     Προστατευτισμός: Στροφή προς εσωτερικές προτεραιότητες.

3.     Νομισματική Χρηματοδότηση: Εκτύπωση χρήματος με αποτέλεσμα τον υπερπληθωρισμό.

Η ιστορία διδάσκει ότι οι υπερδυνάμεις που χρεοκοπούν δεν καταρρέουν μια νύχτα — αλλά χάνουν σταδιακά την ικανότητα να επιβάλλουν τη βούλησή τους. Η Βρετανία μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο είναι το κλασικό παράδειγμα: νικητής του πολέμου, χαμένος της ειρήνης λόγω χρεών.

Β2. Κοινωνικές Συνέπειες: Φτωχοποίηση, Πληθωρισμός και Αστάθεια

Η «Λιτότητα» ως «μοιραία επιλογή»

Όταν ένα κράτος είναι τεχνικά πτωχευμένο, οι επιλογές περιορίζονται:

• Περικοπές συντάξεων και κοινωνικών παροχών: Πολιτικά αδύνατες αλλά οικονομικά αναπόφευκτες
• Αύξηση φόρων: Σε ήδη επιβαρυμένη οικονομία, με κίνδυνο ύφεσης
• Νομισματική χρηματοδότηση: Ο «εύκολος» δρόμος που οδηγεί σε υπερπληθωρισμό

Ο Κίνδυνος του Υπερπληθωρισμού

Τα 136 τρις. δολάρια υποχρεώσεων δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν με κανονικούς φόρους. Η ιστορική λύση των χρεοκοπημένων κρατών είναι η νομισματική υποτίμηση. Αν η Federal Reserve επιλέξει να «σώσει» το κράτος αγοράζοντας ομόλογα, η ποσοτική χαλάρωση θα οδηγήσει σε:

• Κατάρρευση της αγοραστικής αξίας του δολαρίου
• Εκτίναξη των τιμών σε βασικά αγαθά
• Εξαΰλωση των αποταμιεύσεων της μεσαίας τάξης
• Κοινωνική εξέγερση

Η Ελληνική Παραλλαγή σε Αμερικανική Κλίμακα

Η κρίση χρέους της Ελλάδας (2010-2018) προσφέρει μια μικρογραφία. Με χρέος ~180% του ΑΕΠ, η χώρα χρειάστηκε τρία μνημόνια, μείωση μισθών και συντάξεων κατά 40%, και ύφεση που ξεπέρασε το 25% του ΑΕΠ. Οι ΗΠΑ με χρέος 500%+ του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων) θα χρειάζονταν προσαρμογές που θα καθιστούσαν την ελληνική εμπειρία «ήπια».

Β3. Ο Κίνδυνος Εμφυλίου Πολέμου

Η πολιτική πόλωση στις ΗΠΑ είναι ήδη εκρηκτική. Η οικονομική απόγνωση λειτουργεί ως επιταχυντής συγκρούσεων:

Ιστορικά Προηγούμενα

• Γαλλική Επανάσταση: Η Χρεοκοπία του κράτους οδήγησε στην πτώση της μοναρχίας
• Ρωσική Επανάσταση: Η Οικονομική κατάρρευση και πόλεμος δημιούργησαν συνθήκες για την επανάσταση των μπολσεβίκων.
• Γερμανία 1923: Ο Υπερπληθωρισμός υπονόμευσε τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης

Σύγχρονοι Παράγοντες Κινδύνου

1.      Ένοπλος Πληθυσμός: 400 και πλέον εκατομμύρια όπλα σε χέρια πολιτών.

2.     Περιφερειακές Ανισότητες: Οι παράκτιες πολιτείες εναντίον του μεσοδυτικών έχουν διαφορετικά συμφέροντα δεδομένης και της μεταξύ τους Άνισης Ανταλλαγής.

3.     Πολιτική Βία: Η εισβολή στο Καπιτώλιο (2021) ήταν πρόγευση.

4.    Φυλετικές Εντάσεις: Η Οικονομική κρίση θα εντείνει τις ανισότητες.

Ένα σενάριο εμφυλίου δεν θα μοιάζει με τον Αμερικανικό Εμφύλιο του 1861 (οργανωμένες στρατιές), αλλά με ασύμμετρη βία, εξεγέρσεις σε αστικά κέντρα, και πιθανή αυτονόμηση και αυτοδιαχείριση  πολιτειών από τις εντολές-αποφάσεις της  ομοσπονδιακής κυβέρνησης.

Β4. Απώλεια κύρους-ισχύος, συμμάχων και Τεχνολογική επιβράδυνση.

Το τέλος του «Αμερικανικού Ονείρου» ως εξαγώγιμο προϊόν

Η «soft power» των ΗΠΑ — η ικανότητα να επηρεάζουν μέσω ιδεολογικής επιδραστικότητας  παρά μέσω άμεσης βίας — στηρίζεται κυρίως στην οικονομική ισχύ. Όταν ο «αμερικανικός καπιταλισμός» αποδεικνύεται χρεοκοπημένος, το μοντέλο χάνει την αίγλη του.

• Σύμμαχοι: Χώρες του ΝΑΤΟ ήδη αμφισβητούν την αμερικανική ηγεσία. Χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία αναζητούν εναλλακτικές.
• Δολάριο: Το αποθεματικό νόμισμα του κόσμου στηρίζεται κυρίως στην εμπιστοσύνη. Η χρεοκοπία υπονομεύει αυτή την εμπιστοσύνη.
• Αντίστροφο Brain Drain: Αντί οι καλύτεροι του κόσμου να μεταναστεύουν στις ΗΠΑ, ήδη αναζητούν ευκαιρίες αλλού.

Τεχνολογική Επιβράδυνση

Η τεχνολογική πρωτοπορία των ΗΠΑ (Silicon Valley, NASA, DARPA) χρηματοδοτείται από:

• Κρατικές δαπάνες έρευνας (DARPA, NIH, NSF)
• Venture capitals που στηρίζονται σε σταθερό οικονομικό περιβάλλον
• Εισροή ξένων ταλέντων

Με την δημοσιονομική κατάρρευση, αυτό το οικοσύστημα διαλύεται. Η έρευνα περικόπτεται, το κεφάλαιο φεύγει, τα ταλέντα επιστρέφουν στις χώρες τους ή αναζητούν ευκαιρίες εκτός ΗΠΑ.

                                           Μέρος Γ

Συνέπειες για την Παγκόσμια Οικονομία

Γ1. Το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και η κρίση εμπιστοσύνης

Το δολάριο κατέχει το ~57% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων. Αυτή η θέση στηριζόταν και στηρίζεται στην πεποίθηση ότι οι ΗΠΑ δεν θα χρεοκοπήσουν ποτέ. Η δημοσιοποίηση των στοιχείων του Υπουργείου Οικονομικών καταρρίπτει αυτή την πεποίθηση.

Σενάρια Αντίδρασης

1.      Μαζική Πώληση Ομολόγων: Κεντρικές τράπεζες (Κίνα, Ιαπωνία, ΕΕ) απομακρύνονται από το δολάριο

2.     Αύξηση Επιτοκίων: Σύμφωνα με την κλασσική προσέγγιση ια να προσελκύσουν αγοραστές, οι ΗΠΑ θα πρέπει να προσφέρουν υψηλότερα επιτόκια, επιβαρύνοντας περαιτέρω τον προϋπολογισμό.

3.     Νομισματική Αστάθεια: Διακυμάνσεις που καθιστούν αδύνατο τον προγραμματισμό επιχειρήσεων με ότι αυτό σημαίνει είτε στην βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, είτε στην προσέλκυση νέων.

Γ2. Παγκόσμια Ύφεση ή Κατάρρευση;

Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν το ~25% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Μια απότομη συρρίκνωση της αμερικανικής ζήτησης πιθανόν να προκαλέσει:

• Αρνητικές συνέπειες στις Οικονομίες χωρών που εξάγουν: Κίνα, Γερμανία, Ιαπωνία θα δουν την σοβαρή μείωση των εξαγωγών τους.
• Εμπορεύματα: Μεσομακροπρόθεσμα θα εμφανιστεί το φαινόμενο της πτώσης τιμών σε πετρέλαιο, μέταλλα, γεωργικά προϊόντα
• Αλυσιδωτές Αντιδράσεις: Χρεοκοπίες εταιρειών με έκθεση σε αμερικανική αγορά

Γ3. Το Τέλος της Παγκοσμιοποίησης;

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οδήγησε σε προστατευτισμό. Μια αμερικανική χρεοκοπία θα οδηγούσε σε πλήρη αποσάθρωση των κανόνων του Παγκόσμιου Εμπορίου που σημαίνει :

• Εμπορικοί Πόλεμοι: Κάθε χώρα θα προσπαθήσει να προστατεύσει τα συμφέροντά της
• Έλεγχοι Κεφαλαίων: Περιορισμοί στη διακίνηση χρήματος παγκοσμίως
• Περιφερειοποίηση: Ο κόσμος χωρίζεται σε οικονομικές ζώνες (Ασία, Αμερική, Ευρώπη) με ελάχιστες διασυνδέσεις πλην εξαιρέσεων.

                                         Μέρος Δ

Το Μέτωπο Ρωσίας-Ουκρανίας

Δ1. Το Τέλος της Αμερικανικής Υποστήριξης

Η στρατιωτική και οικονομική βοήθεια των ΗΠΑ στην Ουκρανία (πάνω από 100 δισ. δολάρια) καθίσταται μη βιώσιμη. Οι επιλογές:

• Άμεση Διακοπή Βοήθειας: Η Ουκρανία αναγκάζεται σε συνθηκολόγηση
• Ευρωπαϊκή Ανάληψη: Η ΕΕ καλείται να καλύψει το κενό, αλλά και αυτή αντιμετωπίζει δημοσιονομικές πιέσεις

Δ2. Γεωπολιτική Αναδιάταξη

Με αδύναμες ΗΠΑ:

• Η Ρωσία: Ανακτά τον ηγεμονικό της ρόλο στην Ανατολική Ευρώπη και την επιρροή της στην Ευρασία.
• Η Κίνα: Προωθεί πρωτοβουλίες πολυεπίπεδων Διεθνών συνεργασιών που απογειώνουν το κύρος και την ισχύ της.
• Ευρώπη: Αναγκάζεται σε πολύπλευρη αυτονόμηση από τις ΗΠΑ άλλως διαλύεται η ΕΕ.

Δ3. Ο Κίνδυνος Πυρηνικής Κλιμάκωσης

Η αδυναμία των ΗΠΑ μπορεί να οδηγήσει άλλες πυρηνικές Δυνάμει (Ισραήλ-Πακιστάν-Β. Κορέα-Ινδία) σε προσεγγίσεις στρατηγικής αυτονόμησης από το παγκόσμιο σύστημα ασφάλειας από την χρήση της πυρηνικής ενέργειας για καθαρά στρατιωτικούς λόγους δεδομένης και της αποδόμησης των υπαρχουσών συνθηκών ελέγχου όπλων και της αύξησης των επιχειρησιακών πυρηνικών .

 

                                          Μέρος Ε

Η Άνοδος της Κίνας — Η Νέα Παγκόσμια Τάξη;

Ε1. Οικονομική Ηγεμονία

Η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε ΑΕΠ αγοραστικής δύναμης. Η  De Facto αμερικανική χρεοκοπία οδηγεί :

• Σε Υποκατάσταση ή και Αντικατάσταση του Δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος: Το γουάν διεκδικεί το μερίδιο του.
• Σε ισχυροποίηση νέων Διεθνών Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων: Η AIIB, η New Development Bank του BRICS αντικαθιστούν ΔΝΤ και Παγκόσμια Τράπεζα
• Το διεθνές εμπόριο να κινηθεί σε νέες ράγες: Το «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος» γίνεται ο νέος παγκόσμιος άξονας ανάπτυξης και συναλλαγών.

Ε2. Τεχνολογική Πρωτοπορία

Η Κίνα ήδη ηγείται στην ανάπτυξη των Νέων Ποιοτικά Παραγωγικών Δυνάμεων. Ενδεικτικά παραδείγματα:

• 5G/6G: Huawei παρά τις αμερικανικές κυρώσεις κυριαρχεί.
• Ηλεκτρικά Οχήματα: BYD, CATL κυριαρχούν παγκοσμίως
• Ανανεώσιμες Πηγές: Η Μεγαλύτερη εγκατεστημένη ισχύς ηλιακών και αιολικών.
• Τεχνητή Νοημοσύνη: DeepSeek, Baidu ανταγωνίζονται OpenAI και όχι μόνο

Με την αμερικανική δημοσιονομική κατάρρευση, το κεφάλαιο και τα ταλέντα θα κατευθυνθούν κυρίως προς το Πεκίνο.

Ε3. Το «Κινεζικό Μοντέλο» ως Εναλλακτική

Το αποτυχημένο πλέον «αμερικανικό όνειρο» αντικαθίσταται από το «κινεζικό όραμα»:

• Το μοντέλο του κινεζικού Κράτος-πρόνοιας που καλύπτει το σύνολο σχεδόν των αναγκών του σύγχρονου πολίτη (από εκπαίδευση-στέγαση-υγεία-πρόνοια ως εποικοδομητική διαχείριση του ελεύθερου χρόνου)
• Οικονομική ανάπτυξη χωρίς πολιτική αστάθεια

Ε4. Γεωπολιτικές Συνέπειες

• Ταϊβάν: Με αδύναμες τις ΗΠΑ, επιταχύνεται ο στόχος της Μίας της Ενιαίας Κίνας.
• Αφρική και Λατινική Αμερική: Στροφή από Δύση προς Ανατολή
• Δυναμική ανάπτυξη των χωρών της Ευρασίας και με Κινεζική σφραγίδα.

Η Μετα-Αμερικανική Εποχή

Η δημοσίευση των οικονομικών καταστάσεων του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ για το 2025 μπορεί να αποδειχθεί ιστορικό σημείο καμπής.

 Όπως η χρεοκοπία της Βρετανίας μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο σηματοδότησε την αρχή του τέλους της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, έτσι και αυτή η «σιωπηλή χρεοκοπία» (για τα συστημικά ΜΜΕ) μπορεί να σηματοδοτήσει το τέλος της Αμερικανικής Εποχής.

Οι συνέπειες είναι πολυεπίπεδες:

• Για τις ΗΠΑ: Κοινωνική αναταραχή, πιθανός εμφύλιος, απώλεια ηγεμονίας
• Για την παγκόσμια κοινότητα: Οικονομική αναταραχή, ενδεχόμενο τέλος παγκοσμιοποίησης, αναζήτηση νέων ηγεσιών .
• Για την Ουκρανία: Συνθηκολόγηση με τους όρους της Μόσχας
• Για την Κίνα: Ιστορική ευκαιρία να ηγηθεί της νέας παγκόσμιας τάξης

Η ιστορία δεν τελειώνει, αλλά μια εποχή τελειώνει. Το ερώτημα είναι αν η μετάβαση θα είναι ελεγχόμενη ή καταστροφική — και αν οι λαοί του κόσμου είναι προετοιμασμένοι για τον κόσμο που γεννιέται.

Υποσημείωση: Τα στοιχεία προέρχονται από επίσημες πηγές (Υπουργείο Οικονομικών ΗΠΑ, GAO).

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, , @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. 

Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη 

Ο πόλεμος του Τραμπ στο Ιράν

Ο πόλεμος του Τραμπ στο Ιράν.  H κοινωνία απέναντι στον πρόεδρό της

 

 

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου ο Τραμπ διέταξε τα πρώτα πλήγματα εναντίον του Ιράν. Εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι      είχε υποτιμήσει την πολιτική καταιγίδα που θα ξεσπούσε στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Βασισμένος στην τακτική αιφνιδιασμού που χαρακτήριζε πάντα την προσέγγισή του, δεν μπήκε καν στον κόπο να προετοιμάσει την αμερικανική κοινή γνώμη για αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Παραβλέποντας επιδεικτικά την κοινή γνώμη, ο Τραμπ θερίζει  ότι έσπειρε,  βρίσκεται τώρα αντιμέτωπος με κάθε λογής προβλήματα καθώς επιχειρεί να διεξαγάγει αυτόν τον πόλεμο.

Η πρωτοφανής έλλειψη λαϊκής εντολής

Το πρώτο και πιο ηχηρό μήνυμα από την αμερικανική κοινωνία είναι ξεκάθαρο: η πλειοψηφία δεν ήθελε και δεν θέλει αυτόν τον πόλεμο. Τα στοιχεία είναι αμείλικτα. Κανένας πρόεδρος των ΗΠΑ δεν έχει τολμήσει να ξεκινήσει πόλεμο με λιγότερη δημόσια υποστήριξη από όση έχει ο Τραμπ για τον πόλεμο στο Ιράν. Ακόμα και η πολυσυζητημένη επέμβαση του Μπαράκ Ομπάμα στη Λιβύη ξεκίνησε με την υποστήριξη του 60% των Αμερικανών το 2011. Σήμερα, καμία δημοσκόπηση δεν δείχνει πλειοψηφία υπέρ του πολέμου στο Ιράν, αντίθετα  καταγράφουν ξεκάθαρες πλειοψηφίες εναντίον του.

Αυτή η έλλειψη υποστήριξης δεν είναι τυχαία. Ο Τραμπ δεν παρουσίασε ποτέ δημόσια μια πειστική υπόθεση για τον πόλεμο πριν αυτός ξεκινήσει. Προτίμησε γρήγορα, αιφνιδιαστικά πλήγματα, παρουσιάζοντας τη στρατιωτική συσσώρευση στον Περσικό Κόλπο ως τακτική υψηλής πίεσης για διαπραγμάτευση. Ακόμα και η «επιτυχία» του στην απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από τη Βενεζουέλα, που τον ενθάρρυνε, δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στους Αμερικανούς. Η αλήθεια είναι ότι οι κυβερνήσεις επενδύουν τεράστιους πόρους για να δικαιολογήσουν τους πολέμους, κάτι που στην περίπτωση αυτού του πολέμου δεν συνέβη. Ο εγωκεντρικός αλαζόνας Τραμπ επέδειξε παντελή αδιαφορία για την κοινή γνώμη, η οποία και τον τιμωρεί πλέον ορατά.

Γιατί οι Αμερικανοί λένε «όχι»

Η αντίσταση της κοινωνίας εδράζεται σε μια βαθιά αντίληψη για το ποιοι είναι οι Αμερικανοί και τι είδους πόλεμο είναι διατεθειμένοι να υποστηρίξουν. Οι Αμερικανοί δεν αντέχουν να βλέπουν τους εαυτούς τους ως επιτιθέμενους. Όπως εξηγεί η πολιτική επιστήμη, το κοινό είναι πολύ πιο πιθανό να υποστηρίξει πολέμους που στοχεύουν στην επιβολή περιορισμών σε επιθετικές δυνάμεις, παρά πολέμους που αποσκοπούν στην αλλαγή καθεστώτος.

Κι όμως, η αλλαγή καθεστώτος είναι ο διακηρυγμένος στόχος του πολέμου στο Ιράν. Ο Τραμπ μιλούσε γι' αυτήν για μήνες και συνεχίζει να μιλά. Μόνο αφότου οι βόμβες άρχισαν να πέφτουν, η κυβέρνηση επιχείρησε να ισχυριστεί ότι το Ιράν αποτελούσε «επικείμενη απειλή» για τις ΗΠΑ. Ήταν μια μη πειστική επιχειρηματολογία, ειδικά από τη στιγμή που ο ίδιος ο Τραμπ επαίρονταν μέχρι πρόσφατα ότι είχε «εξαλείψει εντελώς» το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν τον προηγούμενο χρόνο.

Ο υπουργός Εξωτερικών Ρούμπιο, επιστράτευσε ανόητα επιχειρήματα περί προληπτικής αυτοάμυνας, επειδή το Ισραήλ σχεδίαζε να χτυπήσει το Ιράν πρώτο. Αυτό, όμως, δεν είχε καλή απήχηση σε μια χώρα όπου η υποστήριξη προς το Ισραήλ μειώνεται. Μια δημοσκόπηση της Gallup λίγο πριν τον πόλεμο έδειχνε ότι, για πρώτη φορά τον 21ο αιώνα, περισσότεροι Αμερικανοί δήλωναν ότι συμπαθούν περισσότερο τους Παλαιστίνιους παρά τους Ισραηλινούς. Η μεγαλύτερη πτώση στην υποστήριξη προς το Ισραήλ καταγράφηκε μεταξύ των ανεξάρτητων ψηφοφόρων (είναι αυτοί που κρίνουν τα αποτελέσματα των εκλογών) , των οποίων οι απόψεις μετατοπίστηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα. Η έλλειψη υποστήριξης αποτυπώνεται και στην αξιολόγηση του ίδιου του προέδρου. Μόλις το 36% των Αμερικανών εγκρίνει τον χειρισμό του πολέμου από τον Τραμπ, σύμφωνα με έρευνα του NPR/PBS , ενώ η συνολική του δημοτικότητα παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, με το 57% να αποδοκιμάζει την έως τώρα προεδρική του θητεία

Η παράμετρος του κόστους ζωής

Εκτός από την ιδεολογία, η αμερικανική κοινωνία ενδιαφέρεται κυρίως «για την τσέπη της-το πορτοφόλι της». Παρατηρεί λοιπόν ότι λόγω του πολέμου πλήττεται -και αρκετά μάλιστα- οικονομικά.  Αυτή είναι μία ακόμα αχίλλειος πτέρνα της κυβέρνησης Τραμπ με δεδομένο μάλιστα ότι δεν είχε προετοιμάσει κανέναν. Το Ιράν, με κύριο στόχο την επιβίωση του, γνωρίζει καλά τις πολιτικές και οικονομικές ευπάθειες των ΗΠΑ και των συμμάχων τους και φαίνεται να τις στοχοποιεί.

Αυτό που κάποιοι αμερικανοί σχολιαστές των συστημικών ΜΜΕ των ΗΠΑ-που ελέγχονται από τους Ολιγάρχες -αντιμετώπισαν αρχικά ως διάσπαρτες επιθέσεις του Ιράν σε υποδομές και πρεσβείες των κρατών του Κόλπου οδήγησε:

·        Στην διακοπή λειτουργίας μονάδων εξόρυξης πετρελαίου-Φυσικού Αερίου και παραγωγής λιπασμάτων

·        Στο μπλοκάρισμα μεταφοράς του, δηλαδή ακύρωση λειτουργίας της ναυτιλίας στην επίδικη περιοχή, με δραματικές συνέπειες στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Η διαταραχή στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, και αυξάνει το κόστος των πάντων, από τα ταξίδια μέχρι τα τρόφιμα.

Ο Τραμπ αντιμετωπίζει πλέον το ίδιο εσωτερικό πρόβλημα που αντιμετώπιζε και ο Τζο Μπάιντεν. Δεν έχει σημασία πόσο μιλάς για θετικούς αριθμούς στο ΑΕΠ ή το χρηματιστήριο. Αν οι πολίτες δυσκολεύονται με το κόστος ζωής, η άποψή τους τόσο για την οικονομία όσο και για τον πρόεδρο θα είναι ΑΡΝΗΤΙΚΗ.  Οι ανόητες διαβεβαιώσεις του Τραμπ για την τιμή του πετρελαίου, που τη χαρακτήρισε «πολύ μικρό τίμημα» για την ασφάλεια, θυμίζουν έντονα τις ανάλογες διαβεβαιώσεις του στην αρχή της πανδημίας. Σύντομα αναγκάστηκε να διαψεύσει τον εαυτό του, ισχυριζόμενος ότι ο πόλεμος σχεδόν τελείωσε, σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει τις αγορές.

Η αποσάθρωση στη κοινωνική βάση των υποστηρικτών του Τραμπ  

Η πίεση προς τον πρόεδρο συντονισμένα πλέον ασκείται και από την  αντιπολίτευση και από τους συντηρητικούς (δεξιούς στην ουσία αμερικανούς). Ο πιο δυναμικός  επικριτής του πολέμου προέρχεται από την πολιτική οικογένεια του Τραμπ, από τη δεξιά. Ο γνωστός Τάκερ Κάρλσον, χαρακτήρισε αμέσως τον πόλεμο ενέργεια «απολύτως αηδιαστική και κακή», αποκαλώντας τον ξεκάθαρα ως «πόλεμο του Ισραήλ». Ο Τζο Ρόγκαν, μια εξαιρετικά επιδραστική περσόνα -που τώρα βρίσκεται μεταξύ των απογοητευμένων  της νέας γενιάς που στήριξαν τον Τραμπ το 2024- δήλωσε ότι αισθάνονται «προδομένοι». Το podcast της Candace Owens με τίτλο «Ο Ντόναλντ Τραμπ Πρόδωσε την Αμερική», συγκέντρωσε εκατομμύρια προβολές, αποδεικνύοντας το βάθος της απογοήτευσης .  

Η βάση των Ρεπουμπλικάνων αλλά και το κίνημα MAGA και λόγω ιδεοληψίας  δεν ήταν ποτέ αρνητική σε «ξένους πολέμους». Αυτό που μισούσε ήταν να χάνει σε αυτούς τους ξένους πολέμους. Ο Τραμπ τους υποσχέθηκε γρήγορη νίκη. Αλλά δεν τους προετοίμασε για το κόστος. Ούτε καν το υπουργικό του συμβούλιο. Ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, με δημοτικότητα μόλις 37%, προσπαθεί να πουλήσει τον πόλεμο . Κομπάζει για τον θάνατο και την καταστροφή που προκαλούν τα αμερικάνικα όπλα. Απορρίπτει, αυτός ο μικρομέγαλος «στρατιωτικός νους»  τους κανόνες εμπλοκής ως «ηλίθιους», ακόμα κι όταν οι έρευνες δείχνουν ότι ο αμερικανικός στρατός βομβάρδισε σχολείο σκοτώνοντας πάνω από εκατό εβδομήντα  πέντε (175) παιδιά.

Η οικονομική ζημιά, ωστόσο, μπορεί να αποδειχθεί πιο μόνιμη. Οι διαδοχικές κρίσεις , οι δασμοί, η μεταναστευτική πολιτική και τώρα ο πόλεμος, λειτουργούν ως αλυσίδα αρνητικών παραγόντων  που πλήττουν την επιχειρηματική εμπιστοσύνη, αναγκάζοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις να ξοδεύουν και να επενδύουν λιγότερο.

Μια κοινωνία διχασμένη και μια κυβέρνηση απομονωμένη

Ενώ λίγοι Ρεπουμπλικάνοι στο Κογκρέσο τολμούν να ταχθούν ανοιχτά κατά του Τραμπ, πολλοί προσεύχονται σιωπηλά να βρει μια δικαιολογία να τελειώσει τον πόλεμο το συντομότερο δυνατό, με το βλέμμα στις ενδιάμεσες εκλογές. Η αμερικανική κοινωνία  είναι και  διχασμένη και μια κοινωνία όπου η πλειοψηφία, για πολλούς και διαφορετικούς λόγους -οικονομικούς, ηθικούς, πολιτικούς-, έχει στραφεί εναντίον μιας πολεμικής περιπέτειας που ξεκίνησε χωρίς την εντολή της και συνεχίζεται παρά τη θέλησή της. Ένας πόλεμος του οποίου η δικαιολόγηση μοιάζει όλο και πιο προσχηματική, όλο και πιο ξένη προς τα συμφέροντα και τις αξίες που οι ίδιοι οι Αμερικανοί αναγνωρίζουν ως δικές τους. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο πόλεμος είναι δημοφιλής, αλλά πόσο βαθύ θα είναι το πολιτικό κόστος για όσους τον επέλεξαν, δηλαδή τον Τραμπ.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd. 

Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη