ΤΑ ΤΡΕΝΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΑ

 ΔΕΙΤΕ ΣΤΗΝ "ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΑ" ΤΑ ΤΡΕΝΑ

ΕΣΕΙΣ ΟΙ ΙΔΕΟΛΗΠΤΙΚΟΙ ΔΕΞΙΟΙ , ΟΙ ΥΠΗΡΕΤΕΣ ΤΩΝ ΝΤΟΠΙΩΝ ΟΛΙΓΑΡΧΩΝ ΜΗΠΩΣ  ΝΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΤΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΧΩΡΑ ;

ΜΗΠΩΣ ΗΡΘΕ Η ΩΡΑ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ΑΠΌ ΕΚΕΙ ΠΟΥ ΤΑ ΥΠΟΧΡΕΩΣΑΤΕ ΝΑ ΠΑΝΕ ΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΤΩΧΕΥΣΑΤΕ ΤΗΝ ΧΩΡΑ; 

ΣΤΗΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΑ ,ΠΟΥ ΤΟ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΑΦΕΝΤΙΚΟ ΣΑΣ Ο ΤΡΑΜΠ ΕΧΕΙ ΚΗΡΥΞΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ, ΕΧΟΥΝ ΤΡΕΝΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΥΓΚΡΟΥΟΝΤΑΙ, ΠΟΥ ΔΕΝ ΔΟΛΟΦΟΝΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ , ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΑΖΩΝΟΥΝ ΖΩΕΣ ΚΑΙ ΟΝΕΙΡΑ ΑΝΘΡΩΠΩΝ. ΣΕ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΧΩΡΑ ΣΕΒΟΝΤΑΙ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ. 

ΑΡΚΕΤΑ ΣΑΣ ΑΝΕΧΤΗΚΑΜΕ. ΟΙ ΕΚΛΟΓΕΣ ΠΛΗΣΙΑΖΟΥΝ

 https://x.com/i/status/2010524701727350926

  

ΤΟ ΑΠΑΓΟΡΕΥΩ ΤΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ

Από το Λύκειο του Αριστοτέλη και την Ακαδημία του Πλάτωνα στην σκοταδιστική  «απαγόρευση» Μητσοτάκη. 

Η Κίνα τιμά τον πολιτισμό της με την ενσωμάτωση ψηφιακών εφαρμογών και την AI στην κοινωνία. Η Ελλάδα της σκοταδιστικής Δεξιάς στον αστερισμό των απαγορεύσεων.

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Δύο κόσμοι, δύο στρατηγικές

Τον Απρίλιο του 2026, δύο ειδήσεις αξιολογήθηκαν ως σημαντικές. Από τη μία, η Κίνα εξήγγειλε ένα φιλόδοξο σχέδιο δράσης για την ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, συμπεριλαμβανομένων των εξετάσεων πιστοποίησης εκπαιδευτικών. Από την άλλη, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε την ολική απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Η ιδεοληπτική αυτή θέση αναδεικνύει την υστέρηση της ελληνικής Δεξιάς (έναντι της ευρωπαϊκής) , μια αντίληψη βαθύτατα συντηρητική, ακραία νεοφιλελεύθερη, υιοθετώντας με την απαγόρευση έναν ιδεολογικό μηχανισμό αναπαραγωγής δογματισμών αλλά και της κυρίαρχης ιδεολογίας με το πρόσχημα αντιμετώπισης του εθισμού.  Αλήθεια τι μέλλει γενέσθαι με την χρήση  πλατφορμών όπως το Blackboard Learn, το MS Teams και το ManageBac που είναι ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση; Τι σκοταδιασμός , τι ιδεοληπτική υστερία, τι ρατσισμός είναι αυτός;

Δύο χώρες με βαθύτατες πολιτισμικές ρίζες –η Κίνα των 5.000 ετών συνεχούς ιστορίας και η Ελλάδα ομοίως των 5.000 ετών, λίκνο της Δημοκρατίας και της φιλοσοφίας– επιλέγουν ριζικά διαφορετικούς δρόμους. Το ερώτημα είναι απλό αλλά κρίσιμο: ποιος δρόμος σέβεται πραγματικά τις αξίες του παρελθόντος και προετοιμάζει για το μέλλον;

Η Κίνα: προστασία μέσω παιδείας όχι με απαγόρευση χρήσης.

Η κινεζική στρατηγική δεν είναι τυχαία. Αντλεί από την κομφουκιανή αρχή της «συνεχούς μάθησης»  και της «κοινωνικής αρμονίας μέσω της παιδείας». Αντί να φοβάται την τεχνολογία, η Κίνα την δαμάζει διδάσκοντάς την.

Το Σχέδιο Δράσης «AI + Εκπαίδευση» προβλέπει:

• Υποχρεωτική διδασκαλία AI από το δημοτικό έως το πανεπιστήμιο.
• Ενσωμάτωση της AI στις εξετάσεις πιστοποίησης εκπαιδευτικών.
• Ανάπτυξη κριτικής σκέψης και ψηφιακού γραμματισμού.

Στον τομέα της υγείας, η Κίνα εγκαινίασε το πρώτο «Super AI Hospital» στην επαρχία Hainan, όπου η AI συνδέει την πρόληψη, τη διάγνωση και τη μακροχρόνια φροντίδα. Η Διεθνής Συναίνεση για τα AI Νοσοκομεία, που εκδόθηκε στο Zhongguancun Forum 2026, ορίζει ένα σύστημα όπου η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον γιατρό αλλά επεκτείνει τη φροντίδα πέρα από τα κλασσικά νοσοκομειακά πρότυπα.

Η Κίνα, εν ολίγοις, επενδύει στην ενδυνάμωση: Με δεδομένο ότι  η τεχνολογία είναι αναπόσπαστο κομμάτι της σύγχρονης ζωής- και ο αποκλεισμός των νέων από αυτήν δεν τους προστατεύει, αλλά τους αφήνει απροετοίμαστους- εισάγει μαθησιακές διαδικασίες ώστε να κάνει τους πολίτες της ικανούς να πλοηγηθούν στον ψηφιακό κόσμο. Αυτό  υποδηλώνει και πολιτισμική συνέπεια, είναι πολιτική Αξιών.

Στην Ελλάδα: Αυθαιρεσία-Αναχρονισμός-Επιστημονική ανεπάρκεια .

Η ιδεοληπτική απόφαση Μητσοτάκη και ΝΔ, αντίθετα, βασίζεται σε τρία θεμελιώδη λάθη:

1.     Αυθαίρετο ηλικιακό όριο:

 Γιατί 15 ετών και όχι 14 ή 16; Καμία επιστημονική μελέτη δεν δικαιολογεί ένα τέτοιο αναιτιολόγητο  όριο. Η ψηφιακή ωριμότητα δεν έρχεται με ένα μαγικό ραβδί αμέσως μετά τα 15.

2.     Αναχρονισμός: 

Η απαγόρευση αγνοεί ότι και τα social media (ως ένα εκ των ψηφιακών μέσων) αποτελούν πλέον έναν από τους πρωτογενείς Φορείς κοινωνικοποίησης των εφήβων. Σήμερα, τα ψηφιακά μέσα έχουν τεράστια επιρροή, διαμορφώνοντας πρότυπα κατανάλωσης, πολιτικές απόψεις και την αντίληψη για τον κόσμο. Δεν είναι «παιχνίδι» – είναι «η σύγχρονη Αρχαιοελληνική αγορά», «το σύγχρονο λύκειο», η σύγχρονη παρέα. Απαγορεύοντάς τα, δεν εξαφανίζουμε την ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση, για επικοινωνία· αντίθετα  την ωθούμε σε ακόμη πιο επικίνδυνα, ανεξέλεγκτα ψηφιακά στέκια (ας θυμηθούμε πόσο αναπτύχθηκε το έγκλημα την περίοδο της ποτοαπαγόρευσης).

3.   Επιστημονική ανεπάρκεια:

 Επιστημονικοί φορείς, όπως το LSE (London School of Economics) και το Oxford Internet Institute, έχουν δημοσιεύσει έρευνες που αμφισβητούν την άμεση αιτιώδη σχέση μεταξύ social media και ψυχικής υγείας. Υποστηρίζουν ότι η συσχέτιση είναι συχνά ασθενής.

Οι σκοταδιστές που υιοθετούν την απαγόρευση υποθέτουν  ότι η Χρήση Social Media οδηγεί στην  Κατάθλιψη.
Ωστόσο, οι μελέτες του Oxford Internet Institute δείχνουν ότι συχνά ισχύει ότι είναι η  Κατάθλιψη αυτή που οδηγεί στην  Αυξημένη Χρήση Social Media. Έτσι έρευνα έδειξε:

Ένας έφηβος που βιώνει ήδη κοινωνική απομόνωση, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή οικογενειακά προβλήματα, τείνει να καταφεύγει στον ψηφιακό κόσμο προς αναζήτηση του ανήκειν, υποστήριξης ή απλώς ως μέσο διαφυγής.

Σε αυτή την περίπτωση, τα social media δεν είναι η αιτία της πάθησης, αλλά το σύμπτωμα ή ο μηχανισμός διαχείρισης .

Επίσης  έρευνα των Orben & Przybylski (2019), που ανέλυσε δεδομένα από 350.000 εφήβους, κατέληξε σε ένα εντυπωσιακό συμπέρασμα:

• Η επίδραση της χρήσης τεχνολογίας στην ψυχική ευεξία των εφήβων εξηγεί μόλις το 0,4% της διακύμανσης της ευημερίας τους.
• Η μελέτη επιπροσθέτως έδειξε ότι ο ύπνος και το πρωινό έχουν πολύ ισχυρότερη συσχέτιση με την ψυχική υγεία απ’ ό,τι η χρήση οθόνης.

Η επιστήμη επισημαίνει ότι υπάρχουν εξωγενείς παράγοντες που προκαλούν τα όποια προβλήματα ψυχικής υγείας. Για παράδειγμα:

v Φτώχεια ή οικογενειακή αστάθεια ή έλλειψη κοινωνικής συνοχής : Μπορεί να οδηγήσουν ένα παιδί  περισσότερη ώρα μπροστά σε μια οθόνη (ελλείψει άλλων δραστηριοτήτων) και ταυτόχρονα να προκαλέσουν άγχος.

Αν αφαιρέσουμε-απαγορεύσουμε την χρήση  social media χωρίς να αλλάξουμε το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον, το πρόβλημα της ψυχικής υγείας θα παραμείνει, απλώς θα εκδηλωθεί αλλού.

 Επιπλέον, η απαγόρευση πλήττει δυσανάλογα ευάλωτες ομάδες (από ΑΜΕΑ μέχρι κοινωνικές μειοψηφίες, που «βρίσκουν» υποστήριξη μόνο online).

Πάνω από 140 ακαδημαϊκοί στην Αυστραλία χαρακτήρισαν αντίστοιχο μέτρο υπερβολικά αντιεπιστημονικό. Και η ίδια η εφαρμογή του μέτρου της απαγόρευσης είναι ανέφικτη: στην Αυστραλία, δύο μήνες μετά την απαγόρευση, το 70% των εφήβων διατήρησαν την πρόσβασή τους.

Από το Λύκειο του Αριστοτέλη στην Ελλάδα των απαγορεύσεων. Τι παρακμή !!!

Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη απόδειξη παρακμής. Η Αρχαία Ελλάδα γέννησε το Λύκειο και το Γυμνάσιο – Έννοιες που σημαίνουν χώρους ελεύθερου διαλόγου, κριτικής σκέψης και ολιστικής παιδείας. Ο Αριστοτέλης δίδασκε περπατώντας, συζητώντας, αμφισβητώντας. Δεν έκλεισε το Λύκειο, όπως και ο Πλάτων δεν έκλεισε την Ακαδημία του,  όταν κάποιοι από τους μαθητές τους  διαφώνησαν.

Η σημερινή σκοταδιστική πολιτική που επιχειρεί να επιβάλλει Μητσοτάκης και ΝΔ στους Έλληνες εφήβους αλλά και συνολικά στην Ελλάδα:

• Προδίδει τη Δημοκρατία (αντί για πολίτες με κριτική ικανότητα, παράγει υπηκόους πρόθυμους να υπακούουν).
• Προδίδει την Ελευθερία (αντί να διδάξει διαχείριση κινδύνου, επιβάλλει πατερναλιστική απαγόρευση).
• Προδίδει την Παιδεία (αντί για γνώση, για ήθος, για μόρφωση, επιβάλλει τις απαγορεύσεις).

Η Κίνα, από την άλλη, αξιοποιεί την Αξία της μάθησης για να ενσωματώσει την AI. Δεν φοβάται την τεχνολογία, δεν φοβάται την γνώση τις κατακτά.

Τι προτείνουμε αντί για τις ιδεοληπτικές απαγορεύσεις

Η επιστήμη της ψυχολογίας αλλά και της κοινωνιολογίας προτείνου λύσεις όπως:

1.      Υποχρεωτική εκπαίδευση στον ψηφιακό γραμματισμό από το δημοτικό, όπως κάνει η Κίνα.

2.     Ρύθμιση των πλατφορμών (αναφορικά με θέματα εθιστικού σχεδιασμού, αλγορίθμων, προστασίας δεδομένων).  Η ευθύνη να μετατοπιστεί από το παιδί:

i.                   στην εταιρεία που παράγει και διαχειρίζεται (που οφείλει να δρα επι τη βάσει προσυμφωνημένου ηθικού και αξιακού κώδικα).

ii.                στην Πολιτεία η οποία προφανώς ασκεί τον αναγκαίο έλεγχο στους παρόχους των κάθε λογής ψηφιακών υπηρεσιών.

3.     Υποστήριξη γονέων με εργαλεία, με γνώσεις με συμβουλές και  όχι με τρομοκράτηση.

Χτίζουμε Γέφυρες, όχι τείχη

Η Κίνα έχτισε μια εθνική στρατηγική για την AI που σέβεται την παράδοσή της στη Γνώση. Η Ελλάδα, η χώρα που χάρισε στον κόσμο τη Δημοκρατία και το Λύκειο, επέλεξε τον εύκολο δρόμο της απαγόρευσης. Η ιστορία όμως διδάσκει ότι οι απαγορεύσεις δεν σταμάτησαν ποτέ την πρόοδο. Όπως δε είπε ο Κινέζος καθηγητής Yu Rongshan: «Κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση διεύρυνε την πρόσβαση στα δικαιώματα». Η απάντηση στην ψηφιακή εποχή δεν είναι η απαγόρευση, είναι η γέφυρα. Και η γέφυρα χτίζεται με γνώση, όχι με φόβο.

Η Ελλάδα οφείλει να θυμηθεί: η παιδεία δεν ταυτίζεται με απαγορεύσεις δεν σχετίζεται με την φυλακή. Είναι η ίδια η ελευθερία. Αλλιώς όπως το πάνε Μητσοτάκης και λοιποί σκοταδιστές της Δεξιάς στα παιδιά μας θα επιτρέπεται να διασχίζουν μόνα τους το δρόμο μετά τα δεκαπέντε τους, μιας και κινδυνεύουν από τα τροχοφόρα. Έτσι λοβοτομείς τους νέους ανθρώπους , έτσι παράγεις υπηκόους και όχι πολίτες, αλλά έτσι υπονομεύεις το Μέλλον της χώρας, της πατρίδας.    

 Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94,  @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη

 

ΧΡΟΝΙΑ ΣΑΣ ΠΟΛΛΑ

 ΧΡΟΝΙΑ ΣΑΣ ΠΟΛΛΑ

Φως, Λόγος και Ανάσταση: Μια Διαχρονική Νίκη

Στην καρδιά της ελληνικής σκέψης, η μετάβαση από το σκοτάδι στο Φως είναι το φαινόμενο, που καταργεί τα όρια του χρόνου.

Το Τρίπτυχο της Ύπαρξης

• Ζωή: Είναι ο διαρκής Αγώνας να παραμείνεις «Όρθιος» και «Φωτεινός». Είναι η καθημερινή αναζωπύρωση της εσωτερικής μας φωτιάς.
• Θάνατος: Είναι το αναγκαίο στάδιο στη ροή του Σύμπαντος. Είναι η στιγμή που αποχωριζόμαστε τη φυσική παρουσία  για να ενωθούμε με την καθαρή ουσία. Μέσα από την Αγάπη, ο χωρισμός μετατρέπεται σε μια βαθύτερη πνευματική επανασύνδεση, όπου ο άνθρωπός μας κατοικοεδρεύει πλέον μέσα μας ως «Πνοή Ζώσα».
• Η Ανάσταση: Η οριστική νίκη επί της φθοράς. Στη βιωμένη μας αλήθεια, η Ανάσταση κρύβεται στη διαπίστωση του: «Νικήσαμε!». Η οριστική νίκη επί της φθοράς. Στη βιωμένη μας αλήθεια, η Ανάσταση κρύβεται στη διαπίστωση «Νικήσαμε!». Νίκη είναι η υπεροχή της αθάνατης ψυχής πάνω στη «δεσμωτική φυλακή» του σώματος και η βεβαιότητα πως η Αγάπη ξεπερνά κάθε υλικό περιορισμό.

«Αθάνατοι θνητοί, θνητοί αθάνατοι, ζώντες τον εκείνων θάνατον, τον δε εκείνων βίον τεθνεώτες.»  Το ρητό του Ηράκλειτου και το νόημα του Πάσχα μοιράζονται μια κοινή ιδέα: ότι η ζωή και ο θάνατος δεν είναι στατικές καταστάσεις, αλλά μια δυναμική πορεία όπου η θνητότητα μπορεί να μετασχηματιστεί σε αθανασία, και ο θάνατος μπορεί να γίνει η αρχή μιας νέας, αιώνιας ζωής.

Η Επικράτηση του Φωτός

 Ας αναζητήσουμε φέτος το «Απολλώνιο Φως» — την επικράτηση της λογικής, της αλήθειας, της δικαιοσύνης και της ηθικής τάξης πάνω στο χάος. Το φως της κάθαρσης που επιτρέπει στην ψυχή να βλέπει καθαρά και να αναγεννάτε. Αυτό το Φως γίνεται Αναστάσιμο, διακηρύσσοντας πως η Αγάπη είναι ο τελικός νικητής.

Εύχομαι το Φως να πλημμυρίσει τις καρδιές σας και να οδηγεί πάντα το «Ευδαιμονείν» της ψυχής σας.

Με πίστη στο Φως και την Αγάπη!

 

 

Δημήτρης Σκουτέρης

 

Τα data centers χρειάζονται και αίμα….

 

Πόλεμος, τεχνητή νοημοσύνη, νέα παγκόσμια τάξη: γιατί τα data centers χρειάζονται και αίμα….

Επιστημονικό δοκίμιο για τα αίτια και τις συνέπειες του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου 2026 είναι η κορύφωση μιας τεκτονικής ρήξης που βιώνουμε στο επίπεδο της παραγωγικής βάσης της ανθρωπότητας.  Βλέπουμε άραγε έναν πόλεμο για το πετρέλαιο ή για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ (όπως κάποιοι ισχυρίζονται) μόνο  ή παρακολουθούμε την αγωνία του παλιού κόσμου —κρατών, παραδοσιακών ελίτ, γραφειοκρατιών, χρηματιστικού κεφαλαίου— να επιβιώσει σε ένα νέο τεχνολογικό (παραγωγικά διαφοροποιημένο) περιβάλλον που ενδεχομένως καθιστά αυτόν τον Παλιό κόσμο οικονομικά -πολιτικά- παραγωγικά περιττό;

Η κεντρική αντίφαση της εποχής μας δεν είναι μεταξύ «Δύσης και Ανατολής», είναι η σύγκρουση ανάμεσα στις νέες παραγωγικές δυνάμεις —τεχνητή νοημοσύνη, κβαντική υπολογιστική, φωτονική, ρομποτική, βιοτεχνολογία, αυτοματισμοί— και στις παλιές σχέσεις παραγωγής που βασίζονται στη μισθωτή εργασία, την υπεραξία και το έθνος-κράτος. Η ανθρωπότητα βρίσκεται ενώπιον μιας μετάβασης ανάλογης με τη βιομηχανική επανάσταση, με τη διαφορά ότι τώρα το διακύβευμα είναι η ίδια η μορφή του κεφαλαίου.

1. Οι νέες παραγωγικές δυνάμεις και η κρίση του καπιταλιστικού μοντέλου

Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση καθιστούν σταδιακά περιττή την ανθρώπινη εργασία σε τέτοιο βαθμό που αμφισβητείται η ίδια η βάση του καπιταλισμού, δηλαδή : η εκμετάλλευση της εργατικής δύναμης. Όπως διαπιστώνει έκθεση της Deutsche Bank τον Φεβρουάριο του 2026, όταν «το κεφάλαιο γίνεται εργασία», η αξία της πραγματικής-της ανθρώπινης εργασίας τείνει προς το μηδέν, οι μισθοί συρρικνώνονται και το καπιταλιστικό σύστημα, ως τέτοιο-καθίσταται λειτουργικά ξεπερασμένο. Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι η προοπτική αυτή —που αποκαλείται είτε «σημείο μηδενισμού της εργασίας» είτε «τεχνολογική ανεργία μαζικής κλίμακας»— οδηγεί σε ένα παράδοξο: αφθονία αγαθών αλλά κατάρρευση της ζήτησης, καθώς οι εργαζόμενοι στερούνται εισοδήματος για να καταναλώσουν.

Ο ρόλος της  ενέργειας  σε αυτήν την μετάβαση είναι κρίσιμος.  Τα κέντρα δεδομένων (data centers) της  τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, καθιστώντας την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα καίρια, τουλάχιστον σε αυτήν την ιστορική φάση. Για παράδειγμα η «Meta» κατασκευάζει τρεις νέες μονάδες φυσικού αερίου στη Λουιζιάνα, αυξάνοντας τις εκπομπές ρύπων της κατά 60%, ενώ η Google κατά 50%. Την ίδια ώρα, η Microsoft σχεδιάζει να επαναλειτουργήσει τον πυρηνικό σταθμό «Three Mile Island». Η νέα παραγωγική δύναμη-η AI- δεν είναι «πράσινη» δεδομένου ότι  «τρέφεται» με υδρογονάνθρακες. Αξιοσημείωτη η εσωτερική αντίφαση που εμφανίζεται: για να αναπτυχθεί, χρειάζεται ενέργεια, αλλά η ενέργεια αυτή προέρχεται από το παλιό μοντέλο που υποτίθεται ότι ξεπερνά.

2. Ο πόλεμος στο Ιράν ως έκφραση της κρίσης

Η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με τον βομβαρδισμό της Τεχεράνης και τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, δεν είναι πόλεμος για τα πυρηνικά ή τη δημοκρατία (αλλαγή καθεστώτος ψέλλισαν κάποιοι). Είναι πόλεμος για τη διατήρηση του Παλιού και συγκεκριμένα:

·        για την διατήρηση του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος αλλά και

·        για τον έλεγχο των ενεργειακών ροών που τροφοδοτούν τις νέες παραγωγικές δυνάμεις.

 Το Ιράν αποτελεί «κόκκινο πανί» όχι επειδή διαθέτει πυρηνικά όπλα —η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας επιβεβαιώνει το αντίθετο— αλλά επειδή συνεργάζεται με την Κίνα και τη Ρωσία. Οι δύο αυτές χώρες έχουν ήδη αναπτύξει  εναλλακτικά οικονομικά μοντέλα,- συναλλαγές σε γιουάν ή και σε ρούβλια- αποκεντρωμένα συστήματα πληρωμών, αλλά και έχουν εισάγει στην παραγωγική διαδικασία τις Νέες Ποιοτικά Παραγωγικές Δυνάμεις (ίδίως η Κίνα).

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από τον ιρανικό στρατό, (από τα οποία σε κανονικές συνθήκες  διακινούνταν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου) , είχε ήδη μέχρι τα τέλη Μαρτίου 2026 καταστροφικές συνέπειες:

οι εξαγωγές πετρελαίου των χωρών του Κόλπου μειώθηκαν κατά 36,4%, με απώλειες εσόδων που ξεπέρασαν τα 50 δισεκατομμύρια δολάρια. Η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, με προβλέψεις ότι θα μπορούσε να φτάσει τα 250 δολάρια σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης. Η Deutsche Bank προειδοποίησε ότι η σύγκρουση αυτή «θα μπορούσε να αποτελέσει τον καταλύτη για τη διάβρωση της κυριαρχίας του πετροδολαρίου και την αρχή του πετρογουάν».

 

3. Η γεωπολιτική διάσταση: Ιμπεριαλισμός και υπεράσπιση της ηγεμονίας των ΗΠΑ

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν πολεμούν για να «σώσουν» κανέναν. Πολεμούν για να διατηρήσουν το δολάριο ως παγκόσμιο νόμισμα και για τον έλεγχο των ενεργειακών ροών. Η δολοφονία του Χαμενεΐ αποδεικνύει ότι ο στόχος  ήταν η εξόντωση κάθε εναλλακτικής περιφερειακής δύναμης στον τομέα εξόρυξης και διακίνησης ενεργειακών πόρων. Το Ιράν, ωστόσο, επέδειξε ανθεκτικότητα: συνέχισε να εκτοξεύει πυραύλους και drones εβδομάδες μετά την επίθεση, αποδεικνύοντας ότι η στρατιωτική πίεση δεν μπορεί να εξαλείψει την τεχνογνωσία και την αποφασιστικότητά του.

Η υποκρισία των ΗΠΑ είναι εντυπωσιακή. Την ίδια στιγμή που η Ουάσιγκτον απαιτεί από το Ιράν να κρατήσει ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ ως «διεθνή πλωτή οδό», οι  ίδιες οι ΗΠΑ  συντονίζουν με τις αρχές του Παναμά τον αποκλεισμό  κινεζικών εταιρειών από τη Διώρυγα του Παναμά, επικαλούμενες το Δόγμα Μονρόε. Αυτή η διπλωματική υποκρισία αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα της αντίφασης ανάμεσα στον λόγο και την πράξη που χαρακτηρίζει τον ιμπεριαλισμό στην σημερινή φάση της παρακμής του.

4. Η οικονομική διάσταση: Χρέος, πληθωρισμός και αποδολαριοποίηση

Τον Μάρτιο του 2026, το αμερικανικό δημόσιο χρέος ξεπέρασε τα 39 τρισ. Δολάρια. Οι υποχρεώσεις κοινωνικής ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης-σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και το «Fortune»  ανέρχονται σε πάνω από 88 τρισ. δολάρια, δημιουργώντας ένα βουνό χρέους που καθιστά τις ΗΠΑ de facto αφερέγγυες.

Ο πόλεμος στο Ιράν επιδεινώνει δραματικά αυτή την κατάσταση. Το κόστος των στρατιωτικών επιχειρήσεων εκτιμάται σε πάνω από 200 δισ. δολάρια, ενώ η διακοπή των ενεργειακών ροών από τον Κόλπο προκαλεί πληθωριστικές πιέσεις που περιορίζουν την ευελιξία της Federal Reserve. Η Τζάνετ Γέλεν έχει προειδοποιήσει για τον κίνδυνο όταν η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ  αναγκάζεται να διατηρεί χαμηλά τα επιτόκια για να εξυπηρετήσει το χρέος, αντί να ελέγχει τον πληθωρισμό (που αυξήθηκε έτι περαιτέρω λόγω και των δασμών Τραμπ.

Την ίδια στιγμή, το μερίδιο του δολαρίου στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα έχει υποχωρήσει από 71% το 1999 στο 57% σήμερα, ενώ το κινεζικό γιουάν αυξάνει σταδιακά την παρουσία του. Η σύγκρουση επιταχύνει την τάση αποδολαριοποίησης, με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να συμμετέχουν στο έργο mBridge, μια πρωτοβουλία ψηφιακού νομίσματος της κεντρικής τράπεζας της Κίνας.

5. Η άνοδος της Κίνας και το τέλος της μονοπολικότητας

Η Κίνα έχει ήδη ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε ΑΕΠ αγοραστικής δύναμης και ηγείται στην ανάπτυξη των νέων παραγωγικών δυνάμεων: 5G/6G με τη Huawei, ηλεκτρικά οχήματα με BYD και CATL, τεχνητή νοημοσύνη με DeepSeek και Baidu. Μέχρι το 2030, η Κίνα προβλέπεται να διαθέτει 400 γιγαβάτ πλεονάζουσας ηλεκτρικής ισχύος, τριπλάσια από τη σημερινή παγκόσμια ζήτηση των κέντρων δεδομένων, χωρίς κατ΄ανάγκη να εξαρτάται αποκλειστικά από τους υδρογονάνθρακες . Αυτή η ενεργειακή υπεροχή της επιτρέπει να τροφοδοτεί την τεχνολογική της ανάπτυξη χωρίς να εξαρτάται και από τα ασταθή Στενά του Ορμούζ.

Η κινεζική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» γίνεται ο νέος παγκόσμιος άξονας ανάπτυξης και συναλλαγών, προσφέροντας εναλλακτική λύση στο δυτικό μοντέλο. Οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου (Global South) —Ιράν, Ρωσία, Ινδία, Βραζιλία— στρέφονται προς το Πεκίνο, αναγνωρίζοντας ότι το μέλλον είναι πολυπολικό. Άλλωστε συμμετέχουν στην γνωστή ομάδα των Κρατών BRICS. Η Σαουδική Αραβία δήλωσε ότι «δεν θα αγοράζει πλέον αμερικανικά όπλα», ενώ η Κίνα αρνήθηκε να εγγυηθεί οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία το τέλος του πολέμου που δεν περνά-δεν έχει την σφραγίδα-του ΟΗΕ.

6. Η ιδεολογική παλινδρόμηση και η κριτική μας  στις θεωρίες συνωμοσίας

Στο ιδεολογικό επίπεδο, η κρίση συνοδεύεται από μια επικίνδυνη παλινδρόμηση. Θεωρίες συνωμοσίας  —«Παγκόσμια Κυβέρνηση», «Μεγάλη Επαναφορά», «Διεθνής της Σιών», οικογένεια Ρότσιλντ— έχουν εισχωρήσει ακόμα και στον χώρο της αυτοαποκαλούμενης Αριστεράς. Αυτές οι αφηγήσεις δεν είναι απλώς λανθασμένες — είναι αντιδραστικές και αντιεπιστημονικές. Προσωποποιούν το κακό (ελίτ, μεμονωμένους δισεκατομμυριούχους) αντί να αναλύουν τις συστημικές αντιφάσεις. Υπερασπίζονται έναν παλιό, γνώριμο κόσμο, φοβούμενες την αλλαγή που φέρνουν οι νέες τεχνολογίες. Αποτελούν ψευδαίσθηση κατανόησης που καλύπτει το κενό γνώσης για τις πραγματικές αντιθέσεις της εποχής μας.

Η πραγματική σύγκρουση είναι μεταξύ νέων και παλιών παραγωγικών δυνάμεων και όχι μεταξύ της κοινωνίας και της «μυστικής διεθνούς».. Όποιος μιλά για συνωμοσίες, αναπαράγει ακροδεξιά μήτρα, ακόμα κι αν ντύνει τον λόγο του με δήθεν προοδευτική φρασεολογία. Η επιστημονική ανάλυση απαιτεί να κοιτάξουμε κατάματα τις υλικές αντιφάσεις του συστήματος, όχι να καταφεύγουμε σε εξωραϊσμούς και προσωποποιήσεις.

7. Η νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων: Πολυπολικότητα και ρευστότητα

Το διεθνές σύστημα μετασχηματίζεται. Καθώς οι υφιστάμενες ισορροπίες αποδομούνται, το σήμερα εμφανίζεται άναρχο, ρευστό και κατακερματισμένο, κυριαρχούμενο από ένα υβριδικό δείγμα διπολισμού ή και πολυπολισμού. Από τη μία πλευρά είναι ο αυξανόμενος στρατηγικός ανταγωνισμός ΗΠΑ και Κίνας, ενώ από την άλλη αναδεικνύονται νέοι Περιφερειακοί  γεωπολιτικοί πόλοι, όπως η Ινδία, η Τουρκία, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Σαουδική Αραβία.

Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως επιταχυντής αυτής της μετάβασης. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια «κρίση» — είναι το τέλος της εποχής των φθηνών υδρογονανθράκων και η επιτάχυνση μιας μετάβασης όπου η ενέργεια γίνεται όπλο για την ταχύτητα επικράτησης των νέων παραγωγικών δυνάμεων. Η Ευρώπη βρίσκεται σε δυστοκία: από τη μια καταδικάζει την επίθεση, από την άλλη εξαρτάται ενεργειακά και εξοπλιστικά από τις ΗΠΑ.

8. Η πρόκληση για την προοδευτική σκέψη: Από τον φόβο στην απελευθέρωση

Η πρόκληση για μια αυθεντικά προοδευτική σκέψη σήμερα δεν είναι να αναζητά συνωμοσίες, αλλά να συλλάβει το νέο που γεννιέται μέσα στο παλιό. Να κατανοήσει ότι εισήλθαμε στην εποχή της Οικονομίας της Γνώσης, όπου οι νέες παραγωγικές δυνάμεις μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια κοινωνία απελευθέρωσης — αν δεν αφήσουμε τον φόβο για το άγνωστο να μας οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων και ιμπεριαλιστικών πολέμων.

Σήμερα, οι επαναστατικές δυναμικές δεν είναι στη Δύση. Είναι στον Global South-στον Παγκόσμιο Νότο. Είναι εκεί όπου το Ιράν αντιστέκεται, εκεί όπου η Κίνα οικοδομεί ένα εναλλακτικό μοντέλο, εκεί όπου οι νέες παραγωγικές δυνάμεις συναντούν παλιές αντι-ιμπεριαλιστικές  και αντιαποικιακές παραδόσεις. Η μετάβαση σε μια νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης απαιτεί:

• Διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο: Κάθε απόφαση για πόλεμο, κάθε εξοπλισμός, κάθε δαπάνη να είναι ορατή στον πολίτη-στην κοινωνία. Αν υπήρχε αυτό, ο πόλεμος στο Ιράν ίσως να μην είχε ξεκινήσει — ή τουλάχιστον οι πολίτες των ΗΠΑ θα ήξεραν γιατί πληρώνουν 200 δισ. δολάρια.
• Συμμετοχικό έλεγχο: Ψηφιακά δημοψηφίσματα από καίρια  ζητήματα πχ πολέμου και ειρήνης μέχρι τα τοπικά. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη — μπορεί να είναι εργαλείο δημοκρατίας ή καταστολής.
• Τεχνολογική λογοδοσία: Ανεξάρτητες επιτροπές πολιτών και επιστημόνων να ελέγχουν αλγόριθμους και τεχνητή νοημοσύνη.

Το σπάσιμο των δεσμών

Οι χειροπέδες του καπιταλισμού δεν κρατούν αιώνια. Ο Προμηθέας δεν έμεινε αιώνια Δεσμώτης στον βράχο. Τον ελευθέρωσε ο Ηρακλής, που έσπασε τα δεσμά του. Σήμερα, το σπάσιμο των δεσμών δεν θα έρθει από έναν ημίθεο αλλά από την ΚΟΙΝΩΝΙΑ , τους εργαζόμενους, τους επιστήμονες, τους πολίτες που αντιλαμβάνονται ότι η οικολογική καταστροφή, οι πόλεμοι για τους πόρους και η τεχνολογική αλλαγή αφορούν όλους.

Ζούμε την αγωνία του παλιού κόσμου που πεθαίνει και τον πόνο του καινούριου που γεννιέται. Το ερώτημα είναι: Θα αφήσουμε τον φόβο για το άγνωστο να μας οδηγήσει στην αγκαλιά ακροδεξιών μύθων και ιμπεριαλιστικών πολέμων; Ή θα χρησιμοποιήσουμε τις νέες παραγωγικές δυνάμεις — την τεχνητή νοημοσύνη, το blockchain, την κβαντική τεχνολογία — όχι για να βομβαρδίζουμε το Ιράν, αλλά για να οικοδομήσουμε μια κοινωνία διαφάνειας, συμμετοχής και πραγματικής δημοκρατίας; Η ιστορία δεν τελειώνει — αλλά μια εποχή τελειώνει. Το ερώτημα είναι αν η μετάβαση θα είναι κοινωνικά ελεγχόμενη ή εξαρτώμενη από καταστροφικές ελιτ.

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94,  @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. 

Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη

 

I Το KARIZ των αρχαίων Περσών

Το KARIZ των αρχαίων Περσών, προσδιορίζει την Ισχύ και την Ανθεκτικότητα του Ιραν σήμερα. 

(Κανάλι των Qanats του  Ghasabeh στην επαρχία Razavi Khorasan του Ιράν, 2015).

Γράφει ο Δημήτρης Σκουτέρης

 

Διάβασα σε ανάρτηση

« Το KARIZ (کاریز/ قنات) είναι ένα αρχαίο ιρανικό αριστούργημα μηχανικής, για τη διανομή υπόγειων υδάτων σε μια άνυδρη χώρα»  και ερεύνησα… Αποτέλεσμα αυτής της έρευνας είναι το παρόν Δοκίμιο το οποίο εξετάζει πώς αυτή η τεχνική επινόηση επηρέασε τη φιλοσοφική σκέψη, τη στρατιωτική κουλτούρα και την επιστημονική εξέλιξη των αρχαίων Περσών και των σύγχρονων Ιρανών, αναδεικνύοντας το Kariz ως το διαχρονικό πολιτισμικό DNA του Ιράν.

Αφορά στην λύση που εφηύραν  οι αρχαίοι Πέρσες - για να αποκτήσουν πρόσβαση στο νερό- ώστε να επιβιώσουν και να ευημερήσουν σε μια καυτή και άνυδρη χώρα. Το Κάριζ (Kariz) ή Κανάτ (Qanat) είναι στην ουσία μια υπόγεια σήραγγα, σκαμμένη με μια πολύ μικρή και υπολογισμένη κλίση, για να λειτουργεί ως ένας φυσικός αγωγός νερού. Σκοπός της είναι να συλλέγει το νερό από τους υπόγειους υδροφορείς που ανακάλυπταν στις πλαγιές των βουνών τους. Στόχος να  μεταφέρεται  σε μεγάλες αποστάσεις, χρησιμοποιώντας μόνο τη δύναμη της βαρύτητας, σε περιοχές που είχαν ανάγκη ύδρευσης  και να δίνει Ζωή σε πόλεις -χωριά- καλλιέργειες, να δημιουργεί Πολιτισμό.

Το Kariz (γνωστό και ως Qanat) είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της αρχαίας μηχανικής, το οποίο επέτρεψε την ανάπτυξη πολιτισμού στις άνυδρες περιοχές του Ιράν πριν από περίπου 3.000 χρόνια. Αφορά σε ένα δίκτυο υπόγειων υδρομαστευτικών στοών που μεταφέρουν το νερό από τον υδροφόρο ορίζοντα των βουνών προς τις πεδιάδες και τις πόλεις χρησιμοποιώντας μόνο τη δύναμη της βαρύτητας. 

Πώς κατασκευαζόταν και πώς λειτουργεί;

Η κατασκευή ενός Κάριζ ήταν ένα επίτευγμα  ομαδικής εργασίας που απαιτεί βαθιά γνώση γεωλογίας και υδραυλικής. Τα βασικά μέρη του συστήματος είναι:

Μητρικό Πηγάδι (Mother Well): Είναι η αφετηρία. Οι τεχνίτες έσκαβαν ένα βαθύ πηγάδι στην πλαγιά ενός βουνού μέχρι να βρουν νερό. Το βάθος του μπορεί να ξεπερνά τα 300 μέτρα .

Υπόγεια Σήραγγα : Είναι ο οριζόντιος άξονας που ενώνει το μητρικό πηγάδι με τον προορισμό. Από το σημείο εκείνο, έσκαβαν μια σήραγγα με πολύ ήπια κλίση προσεκτικά υπολογισμένη (περίπου 0,5%), ώστε το νερό να ρέει αργά, προς τον προορισμό του χωρίς να χρειάζονται αντλίες και χωρίς  να διαβρώνει τα τοιχώματα. Η διατομή της σήραγγας είναι ωοειδής, ύψους 1,2–1,8 μέτρων και πλάτους 0,9–1,5 μέτρων – αρκετή ώστε ένας εργάτης (muqannī) να κινείται σκυμμένος. Ο πυθμένας και τα τοιχώματα επενδύονταν με sārūj, ένα αδιάβροχο κονίαμα από άργιλο, ασβέστη, στάχτη και φυτικές ίνες, το οποίο ζυμωνόταν για δύο χρόνια πριν από την εφαρμογή του. Το υλικό αυτό εμπόδιζε τη διάβρωση και τη μόλυνση του νερού.

Κατακόρυφοι Άξονες-Φρεάτια: Κατά μήκος της διαδρομής υπάρχουν τρύπες (που από ψηλά μοιάζουν με κρατήρες) οι οποίες χρησίμευαν για τον εξαερισμό της σήραγγας και την απομάκρυνση των χωμάτων κατά την κατασκευή, αλλά και την συντήρηση τμημάτων της σήραγγας. Η ανύψωση του νερού για άμεση χρήση γινόταν είτε στο mazhar με φυσική ροή, είτε με σχοινιά από τους άξονες, είτε με shadūf (βραχίονα αντιβάρου) και ζωοκίνητους τροχούς (sāqiya).

Το σύστημα αυτό δεν ήταν μόνο μια τεχνική λύση, αλλά το θεμέλιο του αρχαίου αυτού πολιτισμού.

Οι αρχαίοι Ιρανοί (με βάση νόμους θερμοδυναμικής που διατυπώθηκαν αργότερα) αξιοποίησαν το ίδιο σύστημα σε εφαρμογές «κλιματισμού». Συγκεκριμένα: 

Κλιματισμός Συνδυάζοντας το Kariz  με έναν ανεμόπυργο (badgir) , μπορούσαν να δροσίζουν τα σπίτια τους. Ο ζεστός αέρας του σπιτιού εισερχόμενος από τον πύργο, περνούσε από τους κατακόρυφους άξονες και ψυχόταν ερχόμενος σε επαφή με το δροσερό νερό της υπόγειας σήραγγας, για να επιστρέψει τελικά στο σπίτι σαν φυσικός αέρας κλιματιστικού .

Αρχαία ψυγεία (Yakhchal): Κατασκεύαζαν θολωτές κατασκευές (γιαχτσάλ) όπου το χειμώνα τοποθετούσαν το νερό που προέρχονταν από το  Kariz  το οποία και πάγωνε μέσα σε αυτές, δημιουργώντας ποσότητα πάγου που διατηρούνταν για χρήση ακόμα και στην διάρκεια του καλοκαιριού.

Εκτός των προαναφερόμενων  το σύστημα εξασφάλιζε:

1.      Μηδενική Εξάτμιση: Επειδή το νερό μεταφέρεται υπογείως, προστατεύεται από τον καυτό ήλιο της ερήμου, διατηρώντας το δροσερό και αποτρέποντας την απώλειά του μέσω εξάτμισης.

2.     Βιωσιμότητα: Το σύστημα δεν εξαντλεί τον υδροφόρο ορίζοντα, καθώς αντλεί μόνο το νερό που προσφέρει η φυσική ροή, λειτουργώντας αρμονικά με το περιβάλλον για χιλιάδες χρόνια.

Η επίδραση του Kariz στην Φιλοσοφική σκέψη των Ιρανών

Η συνεχής ενασχόληση με το νερό διαμόρφωσε μια βαθιά οικολογική και ηθική αντίληψη. Η κατασκευή ενός Kariz ήταν συλλογικό έργο που διαρκούσε χρόνια και απαιτούσε συνεργασία ολόκληρων κοινοτήτων. Από αυτήν την εμπειρία γεννήθηκε μια ισχυρή παράδοση δικαιοσύνης στη διανομή του νερού, με θεσμοθετημένους «υδρονομείς» που ρύθμιζαν τις ροές. Η έννοια του κοινού καλού έναντι του ατομικού συμφέροντος ενσωματώθηκε στην περσική ηθική φιλοσοφία και παραμένει ζωντανή στη σύγχρονη ιρανική κοινωνία.

Παράλληλα, το Kariz δίδαξε ότι η ουσιαστική δύναμη συχνά παραμένει κρυμμένη. Το νερό κυλά υπόγεια, αθόρυβα, αλλά δίνει ζωή στην έρημο. Αυτή η αντίληψη ενσαρκώνεται στην περσική ποίηση, όπου το νερό συμβολίζει τη σοφία που ρέει υπομονετικά κάτω από την επιφάνεια. Αξίζει να σημειωθεί η συγκριτική διάσταση: όπως ο Θαλής ο Μιλήσιος δίδαξε ότι «αρχή των πάντων είναι το ύδωρ» έτσι και για τον αρχαίο Πέρση το νερό αποτελούσε την ίδια την υπόσταση του πολιτισμού. Μια πόλη δίχως Kariz ήταν καταδικασμένη, και η φροντίδα του νερού θεωρούνταν ύψιστη αρετή.

Επίδραση του Kariz στη στρατιωτική κουλτούρα

Η στρατηγική σημασία του νερού δεν διέφυγε ποτέ της προσοχής των Περσών. Το Kariz ενσωμάτωσε δύο αρχές που αποτελούν σήμερα βασικά στοιχεία της ιρανικής αμυντικής σκέψης:

την υπογειοποίηση των κρίσιμων υποδομών και

τον έλεγχο των υδάτινων πόρων ως μέσο άσκησης ισχύος.

Οι υπόγειες σήραγγες των Kariz ήταν δύσκολο να εντοπιστούν και να καταστραφούν από εχθρό, ενώ παράλληλα εξασφάλιζαν τη συνέχεια της ζωής σε συνθήκες πολιορκίας. Αυτή η φιλοσοφία της υπόγειας ανθεκτικότητας μεταφέρθηκε στη σύγχρονη στρατιωτική αρχιτεκτονική:

το Ιράν έχει αναπτύξει εκτεταμένα δίκτυα υπόγειων πυραυλικών βάσεων, αποθηκών και διοικητηρίων, ακολουθώντας την ίδια λογική διασποράς και προστασίας.

Παράλληλα, η επίγνωση ότι «όποιος ελέγχει το νερό ελέγχει τη ζωή» διαμόρφωσε μια στρατηγική κουλτούρα όπου η διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Σήμερα, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις θεωρούν τις υποδομές ύδρευσης γειτονικών χωρών ως πιθανά κέντρα βάρους σε ένα μελλοντικό συγκρουσιακό περιβάλλον.

Η ίδια η έννοια της υπομονής – ένα Kariz χρειαζόταν χρόνια για να ολοκληρωθεί – έχει ενσωματωθεί στη στρατιωτική τακτική σκέψη:

 η νίκη δεν επιτυγχάνεται με παρορμητικά χτυπήματα αλλά με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και ικανότητα αντοχής.

 

Kariz και εξέλιξη επιστημών στο Ιράν.

 

Η τεχνογνωσία που απαιτούσε το Kariz αποτέλεσε το θεμέλιο μιας διαρκούς επιστημονικής παράδοσης. Η ορθή χάραξη της σήραγγας προϋπέθετε γνώσεις γεωλογίας (εντοπισμός υπόγειων υδροφορέων), μαθηματικών (υπολογισμός κλίσης), μηχανικής και αρχιτεκτονικής. Οι muqannī – οι ειδικοί κατασκευαστές – μετέδιδαν προφορικά και πρακτικά τη γνώση από γενιά σε γενιά, δημιουργώντας μια πρώιμη σχολή εφαρμοσμένων επιστημών.

Από αυτήν την παράδοση αναπτύχθηκαν συγγενείς τεχνολογίες, όπως το yakhchāl – το περσικό παγοποιείο. Αξιοποιώντας το νερό του Kariz και γνώσεις θερμοδυναμικής, οι Πέρσες κατασκεύαζαν θολωτές κατασκευές από αδιάβροχο κονίαμα, όπου ο πάγος παρήγετο και διατηρούνταν ακόμη και τους καλοκαιρινούς μήνες. Η τεχνική περιελάμβανε περίπλοκη μόνωση και εκμετάλλευση των νυχτερινών θερμοκρασιών – ένα επίτευγμα που προοιωνιζόταν τη σύγχρονη ψυκτική τεχνολογία.

Σήμερα, η επιστημονική συνέχεια είναι εμφανής. Ιρανοί υδρολόγοι και μηχανικοί θεωρούνται κορυφαίοι στη διαχείριση λειψυδρίας, ενώ η χώρα έχει αναπτύξει προηγμένα συστήματα αφαλάτωσης και υπόγειων υδάτινων αποθηκών. Ακόμη και σε τομείς όπως η πυρηνική τεχνολογία, η παράδοση στην ακριβή μηχανική και την κατανόηση πολύπλοκων συστημάτων ροής – που κληροδοτήθηκε από τους κατασκευαστές των Kariz – παραμένει ζωντανή.

Η διαχρονική εισφορά του  Kariz

Το Kariz δεν είναι ένα απλό τεχνικό έργο. Είναι το αποτέλεσμα μιας κοσμοαντίληψης που βλέπει τον άνθρωπο σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον, χτίζοντας υποδομές που δεν επιβάλλονται στη φύση αλλά συνεργάζονται μαζί της. Η επίδρασή του υπερβαίνει την υδραυλική: διαμόρφωσε μια ηθική συνεργασίας, μια στρατηγική σκέψη που εκτιμά την υπομονή και την αξία της μη εκκωφαντικής προβολής και μια επιστημονική παράδοση που συνεχίζεται αδιάκοπα επί τρεις χιλιετίες.

Ο σύγχρονος Ιρανός, είτε αγρότης σε ένα χωράφι, είτε μηχανικός σε μια υπόγεια βάση, φέρει μέσα του το πολιτισμικό DNA του Kariz. Το νερό παραμένει το σύμβολο της ζωής, και η τεχνογνωσία της υπόγειας ροής συνεχίζει να καθορίζει όχι μόνο την οικονομία και την άμυνα, αλλά και την ίδια την αίσθηση του ανήκειν σε έναν πολιτισμό που, επινόησε τον δικό του τρόπο να επιβιώνει αλλά και να αναπτύσσεται ακόμα και υπόγεια.

Ποιος αλήθεια θα μπορούσε να αμφισβητήσει την Ανθεκτικότητα μιας κοινωνίας-όπως η Ιρανική- που είναι φορέας ενός τέτοιου Πολιτισμού;

 

Βιβλιογραφικές αναφορές

1. UNESCO, The Persian Qanat, World Heritage List, 2016.
2. Goblot, H., Les Qanats: une technique d’acquisition de l’eau, Paris, 1979.
3. English, P. W., “Qanats and Lifeworlds in Iranian Plateau Villages”, Iranian Studies, 1998.
4. Semsar Yazdi, A. A., & Labbaf Khaneiki, M., Qanat Knowledge: Construction and Maintenance, UNESCO-ICQHS, 2017.
5. Beaumont, P., “Qanat Systems in Iran”, International Journal of Environmental Studies, 1971.
6. Παπαγιάννης, Γ., Νερό και Πολιτισμός στην Αρχαία Περσία, Αθήνα, 2020.

       7.   Qanats: The Ancient Engineering Wonders of Iran                     https://www.bbc.com/ukchina/trad/vert-tra-44714512

Ο Δημήτρης Σκουτέρης είναι πολιτικός αναλυτής, skouterisd@gmail.com, https://www.facebook.com/dimitris.skouteris.94, @dim1956.bsky.social, @skouterisd, https://skouterisd.blogspot.com. Συγγραφέας του βιβλίου:  Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν Γνώσης (ΑΕΠΓ-GDPK ). Η Επίδραση του στη Μείωση του Δημόσιου Χρέους. Η συμβολή του στην Οικονομική Ανάπτυξη